VU Magazine 1990 - pagina 414

c/>

Overal in de wereld weerklonk protest. In Nederland werd een Scottsboro-comité opgericht dat verklaringen en persberichten uitgaf en petities richtte aan Amerikaanse autoriteiten. In het comité zaten onder andere de Amsterdamse marxistische hoogleraar G. Mannoury (voorzitter) en de Amsterdamse socialist en activist Tom Rot die als secretaris en penningmeester fungeerde. De oproepen van het comité werden ondersteund door bekende Nederlanders als H.P. Berlage, Gerrit Rietveld, Siegfried van Praag, Louis van Gasteren en Henriëtte Roiand IHolst. Het comité klaagde niet alleen de voorgenomen "justitiële moord" aan, maar ook het racisme dat in de visie van het comité de vormen van een pogrom aannam. Het resultaat van deze actie is niet bekend. Het valt te vrezen dat zij geen succes had. Maar veel van de deelnemers aan deze actie zouden zich ook na de oorlog weer tegen de doodstraf verzetten.

H

et Nederlandse volk reageerde merendeels instemmend op het opnieuw toepasbaar maken van de doodstraf door de regering. De publieke opinie was in die tijd sterk voor het gebruik van de doodstraf. Volgens een enquête van Elseviers Weekblad in oktober 1945 was 73 procent van de bevolking voor de doodstraf en 20 procent tegen. De Leidse hoogleraar Van

Mani^Q5t tegen de wederinvoering van de doodstraf 3f Ondergetekenden, één in hun afwijzing van de nationaal-socialisti.l levens- en wereldbeschouwing, verzetten zich met de meeste nadruk te\ de wederinvoering van de doodstraf. Zij roepen hun landgenoten op, alles in het werk te stellen, opdat schande ons volk bespaard blljve. '

Manifest van het Comité. Onder de onderteltenaars waren tal van beleende Nederlanders. Kranteberlcht uit maart '46, waarin een drukbezochte vergadering van het Comité wordt verslagen. De kerkeraad van de hervormde kerk in Epe richtte zich al voor het einde van de oorlog tot de synode met het verzoek te protesteren tegen de herinvoering van de doodstraf.

Bemmeien schreef dat ook van degenen die voor de oorlog tegen de doodstraf waren, er na de oorlog velen waren die de doodstraf als de enige juiste straf zagen; "Vöör de oorlog was gemiddeld 1/3 van de studenten voorstander van de doodstraf. Na de oorlog was 2/3 er voor." Eind 1945 hield de Sociale Dienst van het Ministerie van Oorlog een enquête onder 'illegale werkers'. Eén vraag daarin luidde: "Wat moet er met de N.S.B.ers en Weermachtaannemers gebeuren?" Kapitein W.B. Wagtendonk uit Hilversum las de ongeveer drieduizend ingevulde enquêteformulieren en concludeerde: "Ik weet alleen dat de meeste mensen in lichte gevallen voor vrijlating waren, doch in zware gevallen en speciaal voor bunkerbouwers waren de meeste stemmen voor den doodstraf." Dat voorspelde een flink bloedbad. Direct na de oorlog werden ingevolge het Besluit vijf Bijzondere Gerechtshoven ingesteld. Deze spraken in totaal 190 doodvonnissen uit en legden een veelvoud aan vrijheidsstraffen op. De Bijzondere Raad van Cassatie bekrachtigde 150 doodvonnissen en veranderde twee levenslange gevangenisstraffen in de doodstraf, te weten die van de Duitsers Fischer en Aus der Fünten, beter bekend als de Twee van Breda. Er hadden in de naoorlogse jaren dus 152 doodvonnissen kunnen worden voltrokken. (Niet meegeteld zijn de drie executies van krijgsgevangenen die al in de zomer van 1945 zijn uitgevoerd. Deze betroffen Nederlandse WaffenSS-ers die door een krijgsraad van het Militair Gezag dat in de eerste maanden na de bevrijding Nederland bestuurde, ter dood waren veroordeeld.) Toch zijn er van die 152 maar40 uitgevoerd. Dat is vooral een gevolg van de protesten van NeAoodsltai

14

wo.n»*;<;u T kort » " * ^ «

MCO"H;1\

derlandse burgers

dooo»""tu, ope"'l

Hierbij brengen zij het volgende naar voren 1. De gevolgen van de doodstraf zijn in geval van rechterlijke dwaling o: herstelbaar. 4« r^f. wst • « t t n i ^ h ^ * , , , . . 2. Een straf, die de mogelijkheid van bekering uitsluit, is als zodanig onaan] vaardbaar, 3.. De doodstraf, die mensen tot beulsdiensten verlaagt, heeft een zedelijtl verruwende uitwerking. Hij ondermijnt de eerbied voor het leven. 4. Wederinvoering van de doodstraf betekent een terugval tot een vroegere' » op ° ~ ^ ^ v»o <»« jJJÏiiden **^J7(i(j fase van onze cultuur. 5. Deze straf treft iri de meeste gevallen de nabestaanden zwaarder dan de l **JÏ , 0 "'''^MWe i<>o*'*'*'Li»»nv»»W veroordeelden. Gevreesd moet worden, dat na het doden van een aantal nationaal-socialisten velen zullen verslappen in hun waakzaamheid tegenover de niettemin voortlevende nationaal-socialistische geest. 7. Voor zover de ondergetekenden leven uit een christelijke levens- en wereldbeschouwing, kunnen zij al hun bezwaren hierin samenvatten, dat de doodstraf in strijd is met de geest van het Evangelie van Jezus Christus.

^S^S^h^r'SU^Z^^ Btion»»^

",>S!"«« i i "

hle»

Prof. Mr. J. M. van Bemmeien, Leiden. Mr. H. A. J. Bothenius Brouwer, Groningen. Ds. J. J. Buskes, Amsterdam. Ds, C. W. CoQlsma, Groningen. J. Derksen Staats, Groningen. Ds. P. Eldering, Oegstgeest. Jhr. Mr. Rh. Peith, Den Haag.

Ds. S. H. N. Gorter, Rotterdam. D. Hans, Den Haag ( t ) Mevr. Prof. Dr. D. Hazewinkel—Suringa, Amsterdam. Prof. Dr. G. J. Heering, Oegstgeest. Dr. H. van der Hoeven, Utrecht. Jef Last, Amsterdam. Prof. G. Mannoury, Amsterdam. H. Meyers—Kehrer, Bussum. C. Pothuis—Smit, Amsterdam. Henr. Roland Holst—van der Schalk, Zundert. Tom Rot, Amsterdam. Ds. Kr. Strijd. Hengelo (O.). Prof. Dr. M. J, A. de Vrijer, Utrecht.

Hoofdstraat C i > I DOODSTRAF

Agcu^ne Synode d.r Xn '•'•'-'(• Ir 'S-G,,,:.;.!..-.

^Ve.'eenvaarde H e r e n ,

De Kerkeraad der Npd u '= Epe, in ver-Td " " " ' " " d e Ge, e e n t e derdap

^^»^}.''"' d e .Ministerraad der Nederlandse r^<r«.V-er,a„ddir:C^,^:,.-'feer ...

Landelijk c o m i t é v a n actie tegen d e doodstraf: Dr. P. J. Weertens, voorzitter, Am sterdam. Ds. J- A. van der Meiden, secretaris, Noordbroek. Mej. J. M. E. S. ie Rütte, Prinsesseweg 58a, Groningen, penningmeesteresse. Giro 235207.

3 Janu,

^iir»««n

nng va„ de doodslra, da t t-'""""^•°=" - o e p ^elfs geen sprake ' , ' ^ ™" " " S -

»»»

'"'b'^'i-'S. maar erns^rbe

"'"' " ° " '""

D ^ tó • » ^ " ' _ - , H k OP ^1

.oor--«-'

"•"deren, da. „ik! h f" ' * * " ' ™ "= ver<^-"de ,„e„eMi„g „trgeie;^

''"''"°" '" "'-

" = ' - ^ « ' . e , e v „ e , e n s van , „ „ , „ „ . . „ ,

I ittéde

»eVe

hxWen o p * "

b « « r " ï ^ l voor mo| \

• « o r . **Jv. j i * TOO

wVl»

VU-MAGAZINE—NOVEIVlBER 1990

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen