VU Magazine 1990 - pagina 166

De wereldklok uit Pauili's visioen.

zijn geestelijke ergenaam zag. Voor wordt hij door collega's over de hele men als miniatuurstructuren van bede ander is hij de neurotische jon- wereld 'het geweten van de fysica' wegende elementaire deeltjes op geman die rond 1932 onder begelei- genoemd, maar 's nachts wordt hij subtiele wijze omvergeworpen. Lauding van de dieptepsychologen Erna geplaagd door een innerlijke droom- rikainen hoopt nog altijd dat fysici Rosenbaum en Carl Gustav Jung een gestalte die geen enkele waardering erin zullen slagen op basis van de imponerende reeks dromen produ- voor de natuurwetenschappelijke quantumtheorie een nieuw beeld ceerde vol alchemistische motieven. denkwijze koestert en de arme Pauli van de fysische werkelijkheid te ontEen hoogtepunt uit deze reeks als volkomen onwetend en onont- werpen. Maar de briefwisseling van vormt Pauli's visioen van de wereld- wikkeld beschouwt. Pauli met Jung doet vermoeden dat klok dat door Jung van uitvoerig dit een onmogelijke opgave is. commentaar voorzien werd in 'PsyOp 27 mei 1953 verstuurt Pauli aan chology and Religion' (1938) en Jung een lange brief waarin hij de 'Psychologie und Alchemie' (1944). dieptepsycholoog vertelt dat hij al Voor mij is Pauli beide: natuurkunvele jaren in natuurkundige begripdige en dromer. Van de natuurkunpen droomt. Deze natuurkundige dige Pauli hoorde ik, denk ik, voor dromen waren begonnen in 1934, het eerst in het aanvangsjaar van toen hij in het huwelijk was getreden mijn natuurkundestudie in Amstermet Franca Bertram en in de nadam. In de collegebanken van het tuurkundige wereld de quantummeZeemanlaboratorium in Amsterdam chanica ter discussie stond. Rond leerde ik het Pauliprincipe kennen, die tijd probeerde Albert Einstein een principe volgens welk in een met gedachtenexperimenten aan te atoom niet twee elektronen in detonen dat de quantummechanica zelfde quantumtoestand kunnen zitn het onlangs verschenen boek een onvolledig beeld van de fysische ten. Voor de opstelling van dit prin'Beyond the Atom' van de Finse werkelijkheid geeft. cipe, dat het periodiek systeem der fysicus K.V. Laurikainen worelementen verklaart, kreeg Pauli in den de spanningen die dit bij Pauli ls reactie op dit laatste 1945 de Nobelprijs. droomt Pauli van een man opriep breed uitgemeten. Deze opdie op Einstein lijkt en hem merkelijke inleiding tot de denkwe's Avonds legde ik die fysische in- reld van Pauli is gebaseerd op de een schema laat zien waaruit blijkt zichten naast mij neer en bladerde ik reeds lang openbare, maar nog niet dat de quantummechanica maar een op mijn kleine studentenkamer door gepubliceerde briefwisseling van eendimensionale doorsnede beJungs fascinerende boek 'Psycholo- Pauli met zijn leerling en collega schrijft van een grotere tweedimengie und Alchemie'. In het bijzonder Markus Fierz, een theoretisch fysi- sionale werkelijkheid. Deze tweede cus die evenals Pauli grote belang- dimensie is echter niet fysisch, zoals stelling koesterde voor dieptepsy- de echte Einstein meent, maar gelijk aan het onbewuste dat door de diepchologie en wetenschapshistorie. In het boek van Laurikainen speelt tepsychologie bestudeerd wordt. echter ook de quantummechanica Pauli bekent aan Jung dat hij zich een belangrijke rol. Dit is de theorie jarenlang met deze ene droom heeft die zestig jaar terug door fysici als beziggehouden. Als het werkelijk zo Werner Heisenberg, Erwin Schrödin-is dat de diepere werkelijkheid achger en Paul Dirac werd opgesteld ter ter de quantummechanica het kabeschrijving van de atomaire werke- rakter van het onbewuste heeft, dan lijkheid. De quantummechanica is moeten natuurkunde en dieptepsydaarvoor zeer succesvol gebleken. chologie elkaar de hand reiken om maakte het visioen van de wereld- Maar een aanschouwelijk beeld van gezamenlijk verder door te dringen klok een grote indruk op mij. Toen- de wereld van atomen geeft de theo- in de geheimen van de materie. tertijd was het nog niet bekend dat rie niet. dit visioen afkomstig was van Pauli. Zo merkt Heisenberg in zijn boek Het is een opwindende gedachte die Zodoende kon ik mij gemakkelijk 'Physics and Philosophy' op: "In de hier door Pauli geuit wordt. Ditzelfinbeelden dat de onbekende dromer experimenten rond atomaire gebeur- de thema van een mogelijke synthena zijn opzienbare belevenissen met tenissen hebben we te maken met se van natuurkunde en dieptepsyhet onbewuste een gelukkig leven dingen en feiten, met verschijnselen chologie vormt ook de rode draad geleid had, vervuld van de diepere die net zo reëel zijn als welk ver- door de grote massa brieven heen verbanden in de kosmos die hem ge- schijnsel ook in het dagelijks leven. die in de archieven van de ETH-biMaar de atomen of de elementaire bliotheek te vinden zijn. Behalve openbaard waren. Nu weet ik wel beter. Wanneer Pau- deeltjes zelf zijn niet zo reëel; zij met Jung heeft Pauli eveneens uitli na de Tweede Wereldoorlog uit vormen eerder een wereld van po- voerig gecorrespondeerd met twee Amerika naar de ETH in Zurich tenties of mogelijkheden dan een van diens vrouwelijke medewerkers, Marie-Louise von Franz en Aniela terugkeert, is hij allesbehalve een ge- van dingen of feiten." lukkig man. Weliswaar schittert hij Op deze wijze heeft de quantumme- Jajfé. Die brieven zijn anders van in de wereld van de natuurkunde en chanica het eerdere beeld van ato- toon, omdat Pauli niet ongevoelig

I

A

brief waarin i--, icptepsycholoog vertelt dat hij al vele jaren in natuurkundige begrippen droomt.

32

VU-MAGAZINE—APRIL 1990

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen