VU Magazine 1990 - pagina 425

niet leed onder een sterk ontwikkeld gevoel voor nuances. Zijn bijnaam, 'de donderwolk van Oegstgeest' droeg hij niet voor niets. Dat de kwestie escaleerde tot een kerkscheuring heett dan ook veel te maken gehad met de allengs verslechterende persoonlijke verhoudingen tussen de strijdende partijen.

P

ikant detail - zeker gezien het tijdsgewricht waarin de affaire zich afspeelde - is dat ook Schilders sterk afwijzende houding jegens het nationaal-socialisme inzake die persoonlijke verhoudingen een rol heeft gespeeld. Ten onrechte is Schilder achteraf wel afgeschilderd als een verbeten anti-fascist; in z'n algemeenheid en naar de aard van 's mans argumenten valt op dat beeld nog wel het een en ander af te dingen. Feit is dat hij zich jegens de 'nieuwe orde' aanmerkelijk kieskeuriger opstelde dan sommige van zijn gereformeerde tegenstrevers. En de stelling is verdedigbaar dat zijn verzet tegen de nationaal-

socialisten en dat tegen tegen de synodocraten voor een deel uit dezelfde bron opwelden. In beide gevallen is Schilders verzet namelijk vooral te typeren als een strijd tegen personen. Bezijden de waarheid is de legende dat alle gereformeerden in de Tweede Wereldoorlog de goede kant kozen, en, dankzij de hechtheid van hun geloofsgemeenschap, immuun zouden zijn geweest voor besmetting met het nationaal-socialistische VU-MAGAZINE—NOVEMBER 1990

virus. Voor de kadaverdiscipline en de Tüchtig/ce/f van de Duitse nationaal-socialisten, en voor bijvoorbeeld het corporatistische gedachtengoed - de verbintenis tussen kerk en staat - dat met name de Italiaanse fascisten in de jaren dertig propageerden, waren de op orde gestelde, theocratisch denkende calvinisten lang niet ongevoelig. Een voorbeeld daarvan is de expliciete waardering die een hoogleraar van de Vrije Universiteit,

'Uit mededelingen van N.S.B.zijde blijl<t-dat naar schatting 8000 leden ener gereformeerde kerk tevens zijn aangesloten bij de N.S.B.' prof.df. AA. van Schelven, al in 1933 voor het fascisme uitspreekt. De krachtdadigheid en het machtssysteem ervan stelt hij, als onversneden calvinist, het gelovig volk ten voorbeeld. Dat de invoering ervan in ons land ten koste zou gaan van de parlementaire democratie, acht hij van geen belang, Hoewel Van Schelven in eigen kring fel geattaqueerd werd, stond hij in deze opvatting bepaald niet alleen. Ook H.H. Kuyper-zoon van Abraham de Geweldige en eveneens theoloog aan de Vrije Universiteit - is gecharmeerd van het fascisme, in casu, van Hitlers streven om het Sovjet-communisme ten val te brengen. Zijn zoon zal later naar het Oostfront vertrekken en daar als SS-er de dood vinden. Klaas Schilder zou deze H.H. Kuyper na '40 als zijn grootste persoonlijke tegenstander zien. En wel in tweeërlei opzicht: niet alleen vanwege Kuypers dubieuze aanpassingsvermogen jegens de bezetter, maar vooral ook als de starre conservator van de theologische erfenis van vader Abraham, waartoe de door Schilder aangevochten dogma's behoorden. Schilder zelf vestigt er in 1939 de aandacht op dat de N.S.B, "over heel het land ook de aandacht van gereformeerden (blijkt) te trekken, hetgeen niet alleen uit bepaalde kerkeraadshandelingen, doch ook uit mededelingen van N,S,B,Handschrift van zijde blijkt - volgens welke naar schatting 8000 urwaTisdl"'' leden ener gereformeerde kerk tevens zijn aanhemei?' (1935). gesloten bij de N,S,B,"

A

l met al wordt Schilder ruim voor de oorlog een belangrijk pleitbezorger van het synodebesluit uit '36, waarin het lidmaatschap van de Gerformerde Kerken onverenigbaar is verklaard met dat van N,S,B, én G.D.U, Zijn geruchtmakende brochure met de martiale titel, 'Geen duimbreed!' is er aan gewijd. Dat het hem niet primair om de ideologie van de gewraakte 27

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen