VU Magazine 1990 - pagina 256

En onder die naam, de chaos-theorie, heeft de afgelopen decennia een geheel andere benadering van de werkelijkheid opgang gedaan. De naam suggereert een radicale breuk met het verleden: waar eens uitsluitend wetmatigheid leek te bestaan, daar wordt van nu af aan de ordeloosheid geproclameerd. De propagandisten van de chaos-theorie zijn niet vies van enig reclame-jargon. Er wordt driftig gespeculeerd op de schok van het nieuwe. Niet gekweld door gevoelens van bescheidenheid wordt de chaostheorie door haar supporters al in een illuster rijtje geplaatst. "Relativiteit elimineerde de Newtoniaanse illusie van absolute tijd en ruimte; de quantumtheorie ehmineerde de Newtoniaanse droom van een controleerbaar meetproces; en chaos elimineerde Laplace's fantasie van deterministische voorspelbaarheid", zei een fysicus. In dat verband lijkt het woord 'revolutie' nog maar net krachtig genoeg om de vergaandheid van de ontwikkelingen te typeren. Als het tromgeroffel is verstomd,

wordt echter wel degelijk een zachte melodielijn hoorbaar, die verleden en heden met elkaar verbindt. Veel wetenschappers geven toe de term 'chaos-theorie' maar ietwat ongelukkig te vinden. Niemand immers die zegt dat er in de natuur geen enkele ordening valt vast te stellen. Niemand ook die beweert dat de bewegingswetten van Newton achterhaalde hersenspinseltjes zijn. Wat wel beweerd wordt, laat zich illustreren aan het fiasco - nou ja, fiasco - van de weersvoorspeüing. Ondanks het gebruik van computers en de enorme hoeveelheid informatie die daarin gestopt wordt, kan er nog altijd niet veel langer dan een dag of vijf vooruit gekeken worden zonder een al te grote foutenmarge.

H

et model is een vereenvoudigd hulpmiddel om de realiteit te beschrijven. Het is gebaseerd op generaüsering en abstractie, op het onderscheid tussen hoofd- en bijzaken. Je zou ook kunnen zeggen dat er tussen model en werkelijkheid een duel wordt uitgevochten. Het model tracht aan de

werkelijkheid generaliseerbaarheid te onttrekken, de vereenvoudigde schema's van het model moeten aan de weerbarstige opponent worden opgelegd. Maar de atmosferische werkelijkheid blijkt een sluwe tegenstander te zijn. Het lijkt er weliswaar op dat naarmate er meer gegevens in de computer gestopt worden, de modellen precieser worden; het is alsof het model de werkelijkheid nadert en in een houdgreep krijgt. Maar het omgekeerde is 'in werkelijkheid' het geval want het model gaat zich namelijk op den duur net zo chaotisch en wispelturig gedragen als het weer zelf. De simulatie conformeert zich aan de realiteit. Het duel is beslist, de winnaar bekend. De makke van het weer is dat het geen lineair systeem is. Bij een hneair systeem leidt een kleine verandering in de input tot een evenredige verandering in de output. Oorzaak en gevolg passen nog netjes bij elkaar. Grote delen van de natuur trekken zich van dit gevoel voor proporties echter niets aan. Het weer is een niet-hneair systeem

De vlinder van Lorentz. Illustratie New Scientist

34

VU-MAGAZINE—JUNI 1990

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen