VU Magazine 1990 - pagina 389

worden; de weg van Eysenck naar Musil. Zo is er de gang van wat toetsbaar is, of leek, naar wat belangrijk is." "Het geval" Barendregt is, zoals Trudy Dehue laat zien, goed verklaarbaar; de subjectieve gespletenheid vindt zijn ontstaansgrond in de objectieve gespletenheid van het vakgebied. Maar daarmee is ook de schijn gewekt dat het hier om een typisch probleem van psychologen gaat, in het bijzonder dan nog van een klein deel daarvan, de klinisch psychologen. Maar er zou wel eens

iets algemeners aan de hand kunnen zijn. Misschien dat de academische neurose altijd daar op de loer ligt waar een onwrikbare kloof gepostuleerd wordt tussen de leer en het leven, daar waar een gapend gat waargenomen wordt tussen 'menselijkheid' en 'wetenschappelijkheid'.

H

et kan zinvol zijn een ander 'geval' op te roepen, enigszins verwant aan Barendregt maar schrijnender nog: Louis Althusser. Deze wereldberoemde filosoof, een eminent Marx-kenner, vermoordde op 16 november 1980 in een psychotische aanval zijn vrouw Hélène. Ook hier valt een persoonlijke tragedie samen met een objectieve ontwikkehng: de dood van het marxisme als serieus te nemen poMtieke theorie. Na die zestiende november is niet alleen de persoon Althusser verdwenen in zijn VU-MAGAZINE—OKTOBER 1990

waanzin, zelfs zijn naam wordt in filosofische kringen door vrijwel niemand meer genoemd. Een van de weinigen die het stilzwijgen doorbroken heeft en de moord, onder het mom van privé-aangelegenheid niet met discreet stilzwijgen heeft willen verhullen is defilosoofPeter Sloterdijk geweest. Voor hem zijn de mens en werk, leven en leer, niet zo gemakkelijk van elkaar te scheiden. Althusser ontwaarde een breuk in het denken van Marx, een radicaal verschil tussen de 'jonge' en de 'oude' Marx, tussen het humanisti-

sche denken uit diens begintijd versus de wetenschappelijkheid van 's mans latere werk. Althusser koos daarbij zelf partij tegen de 'menselijke' en voor de wetenschappelijke Marx. Deze breuk die Althusser zag in het werk van Marx, zo stelt Sloterdijk, heeft zich in diens eigen persoonlijkheid gereïncarneerd en daaraan is hij te gronde gegaan. Leer en leven waren niet meer op één noemer te krijgen. In het bijzonder stonden bij Althusser zijn trouw aan de orthodoxie van de communistische partij en zijn verlangen om in vrijheid filosofische inzichten te verwerven, op gespannen voet. Tot in zijn privé-leven was die gespletenheid aanwezig via de verhouding tot zijn vrouw, een orthodoxe communiste. Sloterdijk vraagt zich af wie er eigenlijk vermoord is. Bracht Althusser via zijn vrouw, de dogmatica, niet zichzelf

om het leven, om zich zo van de gespletenheid te bevrijden die hem het leven onmogelijk maakte? Definitieve antwoorden zijn moeilijk te geven. Maar, zegt Sloterdijk: "Zoals er in de psychologische literatuur gesproken wordt over zelfmoordenaars die in wezen de moordenaars van anderen zijn, zo zijn er ook moordenaars die in wezen zelfmoordenaars zijn doordat zij in een ander iets van zichzelf proberen te vernietigen."

I

ets van de gespletenheid die bij mensen als Barendregt en Althusser zo spectaculair in het oog springt, is in nagenoeg iedere wetenschapsbeoefenaar wel aanwezig. Hoeveel medici bijvoorbeeld zullen niet een onderzoek hebben uitgevoerd waarbij ze van tevoren wisten dat de patiënt er veel last en weinig profijt van zou hebben maar dat vanuit wetenschappelijk oogpunt zo onweerstaanbaar interessant leek? Bij de sociale wetenschappen is de gespletenheid van een iets andere, meer procedurele aard. De vraag of een onderzoek wel voldoet aan wetenschappelijke criteria houdt maar weinig natuurwetenschappers nachtenlang uit de slaap.

Trudy Dehue: waarheidsvraag tussen haakjes gezet. Foto Fenna Poletiek

Van de natuurwetenschappen is ook bekend dat ze helemaal niet op zo'n systematische manier te werk gaan, en dat gestandaardiseerde onderzoeksprocedures van iemand als A.D. de Groot van alle kanten ontregeld worden. Niemand die er schande van spreekt. Het is als met voetbal: als het resultaat goed is.

'Zo zijn er ook moordenaars die in wezen zelfmoordenaars zijn doordat zij in een ander iets van zichzelf proberen te vernietigen.' wordt al snel vergeten hoe de uitslag tot stand is gekomen. Vanwaar dan toch diefixatieop methodologie, op het volgen van de correcte onderzoeksprocedures in de sociale wetenschappen? Trudy Dehue oppert een interessante en 35

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen