VU Magazine 1990 - pagina 83

ken hadden gehad: kledingstukken, ohe uit de lampen van hun graftombe, vijlsel van de hekken eromheen. Een andere methode om aan de vraag te voldoen was de ontleding van de stoffelijke resten van heiligen. Vingers of desnoods vingerkootjes en ook tanden golden al als waardevolle relieken.

over te bepalen welke kerk de echte voorhuid van Christus bezat: Rome, Aken of Charroux. De kruistochten leverden een stroom van nieuwe relieken op, zozeer zelfs dat niet-lichamelijke relieken enigszins aan waarde inboetten. Ook uit de tijd van de kruistochten zijn echter verhalen overgeleverd die erop duiden dat de overvloed aan relieken nog niet iedereen bevredigen kon. Voor een hand of het hoofd van een zekere Lutgarde van Tongeren was al belangstelling toen zij nog leefde. "Ingelicht door haar medezusters over deze niet direct bescheiden wens", zo geeft Snoek dit verhaal weer, "vroeg zij de man in kwestie glimlachend of hij het niet met haar pink kon stellen". Daarmee heeft hij het inderdaad moeten doen. "Zoals de zon het lamplicht niet nodig heeft", zei Basilius de Grote al in 379, "zo kan de kerk buiten de stoffelijke resten van de martelaren. () De kerk dankt haar eer niet aan de martelaren, de martelaren danken hun eer aan de kerk". Dit soort kritische geluiden is gedurende de hele middeleeuwen te horen geweest. De kritiek was echter spaarzaam en aan het fanatisme van de reliekverering heeft zij niet veel toe of af gedaan.

In een behoorlijk aantal verhalen komt de huiver voor deze enigszins lugubere praktijken tot uitdrukking. Een vrouw had beslag weten te leggen op een vinger van Johannes de Doper, zo vertelt een vroeg-middeleeuwse bron. Drie Gallische bisschoppen wilden daarvan graag een deel hebben, maar hoe zeer zij ook hun best deden, het lukte hun niet het bot te splijten. Zelfs een nacht in gebed doorgebracht mocht niet baten. Toen bij een laatste poging de vinger nota bene begon te bloeden, gaven de bisschoppen het op. Zij vingen het bloed op in een doek en verdeelden in arren moede deze doek als reliek.

H

andel, bedrog en diefstal, dat waren de uitwassen van de jacht op relieken. Er circuleerden in de twaalfde eeuw twee hoofden van Johannes de Doper; een onmogelijkheid - dat zag men ook in die tijd wel in. Paus Innocentius III het het aan Gods wijsheid VU-MAGAZINE—FEBRUARI 1990

L

ange tijd - namelijk totdat men haar als te hoog verheven ging beschouwen - is de hostie een gebruiksvoorwerp geweest zoals ook relieken dat waren. Hosties en relieken werden thuis bewaard, ze werden beide meegenomen op reis, ze werden vaak meebegraven om de dode ook op zijn of haar laatste reis te beschermen, er werd gezworen op relieken zowel als op de hostie, ze werden ook in de kerk samen in het altaar opgeborgen. Van de wondere werken van de hostie geeft Snoek fraaie staaltjes. Zo schijnt de Romeinse abt Maximiamus (zesde eeuw) zich eens het vege lijf gered te hebben door in een zware storm de bemanning van het schip waarmee hij reisde van brood en wijn te bedienen. De wind ging liggen, het schip bereikte veilig de haven en op het ogenblik dat de abt, als laatste, de wal opstapte, zonk het schip alsnog. Eveneens uit de zesde eeuw stamt het verhaal, dat paus Johannes I

onthoofd werd zonder dat hij ter communie was gegaan. Zijn vriend Boethius kreeg daarom Johannes' hoofd terug, zodat die in de naburige kerk het gemis nog even kon goedmaken. Ook schijnt de hostie nuttige diensten te hebben verricht bij het achterhalen van leugen en waarheid. Vanaf de negende eeuw

Het schijnt voorgekomen te zijn dat een priester verraden werd doordat de hostie via zijn navel weer te voorschijn kwam. was er een uitgebreid ritueel in omloop dat voorafging aan het zogenaamde godsoordeel. Wie van leugens beschuldigd werd, bracht drie dagen in vasten en gebed door, alvorens te zweren dat hij onschuldig was. Daarna kreeg hij de communie uitgereikt met de woorden: "Het lichaam van onze Heer Jezus Christus moge u dienen als bewijs." Het schijnt voorgekomen te zijn dat Dr. G.J.C. Snoek: fraaie staaltjes. een priester die zich aan een der- Foto Bram de gelijke communieproef onderwierp, Hollander verraden werd doordat de hostie via zijn navel weer te voorschijn kwam. Dat er geen groot onderscheid gemaakt werd tussen hostie en rehek wordt misschien nog het best geïllustreerd door een ander verhaal dat Snoek in zijn proefschrift weergeeft. Het gaat over een zekere Hugo van Lincoln, die leefde rond 1200 en een "niet te verzadigen verzamelaar" van relieken was. Hij bezocht het klooster Fecamp en beet een paar stukjes bot af van wat gold als de arm van Maria Magdalena. De verblufte abt en de monniken sprak hij vervolgens aldus toe: "Waarom zou ik het niet wagen op dezelfde manier het gebeente van de heilige aan te wenden tot mijn bescherming () aangezien ik nog zoeven het meest geheiligde lichaam aller heiligen tussen mijn onwaardige vingers nam, ervan at en het mijn tanden en lippen aanraakte?" D G.J.C. Snoek; Eucharistie- en reliekverering in de middeleeuwen; de middeleeuwse eucharistie-devotie en reliekverering in onderlinge samenhang. VU Uitgeverij, Amsterdam 1989.

37

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen