VU Magazine 1990 - pagina 125

wel toe. Maar ze beschouwen dit fundament als 'contingent', als bepaald door lokale en historische tradities. Dat fundament is, anders gezegd, niet universeel, niet algemeen geldig. "Het komt in feite neer op de stelling dat er alleen maar onvergelijkbare 'levensvormen' - om even een term van Wittgenstein te lenen - bestaan. Trouwens, ook Heidegger en Thomas Kuhn spelen in deze ontwikkelingen een belangrijke rol. Maar uiteindelijk ligt de oorsprong van deze gedachte bij Aristoteles. Die had het al over een 'polis-ethiek'; een ethiek die stelt dat we ons moeten schikken naar wat in de polis de stadstaat - gebruikelijk is. De neo-aristotelici in de Bondsrepubliek zeggen het hem na: doe wat gebruikelijk is, dat is genoeg. Voor hen bestaat er geen interculturele, universeel-geldige norm. "Mijns inziens is dat onjuist. Als dit waar zou zijn, dan was er geen ethiek mogelijk voor de coëxistentie en coöperatie van de verschillende tradities en levensvormen in onze wereld. We zouden dan geen ethiek van coöperatie en medeverantwoorVU-MAGAZINE—MAART 1990

delijkheid kunnen ontwikkelen voor de gevolgen van ons technisch en economisch handelen. Die gevolgen omspannen inmiddels de hele aardbol. We zullen daarvoor de verantwoordelijkheid op ons moeten nemen. En dat kan alleen maar met behulp van de medeverantwoordelijkheid van de verschillende tradities en levensvormen."

D

schrijven hoe zij, in hun situatie, het goede leven moeten verwerkelijken. "De macro-ethiek waar ik op doel, reikt niet verder dan het formuleren van beperkende voorwaarden die de verschillende tradities en levensvormen hebben te eerbiedigen. Deze voorwaarden zijn niet inhoudelijk, niet substantieel, maar formeel en procedureel. Ze betreffen namelijk de procedures voor samenwerking en communicatie. Ik zeg dit voor alle duidelijkheid maar even vooraf, om geen verkeerde verwachtingen te wekken. "Nu wat betreft de universeel-ethische rationaliteit. Er bestaan bepaalde universeel-geldige normen die we altijd al eerbiedigden in filosofische discussies over grondslagen van de ethiek. Iedereen die daaraan bewust deelneemt weet dat deelname erkenning impliceert van bepaalde universele, normatieve principes; geen concrete normen, maar zeer formele procedurele normen. Men komt Karl-Otto Apel: 'We daar achter door na te gaan wat we moeten hen die afwezig zijn niet doen wanneer we vragen naar de vergeten.' grondslagen van de ethiek. Foto René van "Wil iemand deze stap niet zetten, Woudenberg dan houdt alles op en valt er verder ook niets te funderen. Zet hij hem wel dan is er in feite al een gemeenschappelijke basis bereikt voor wat ik het argumentatieve 'diskurs' noem. Men gaat er op dat niveau vanuit dat alle deelnemers aan de discussie met betrekking tot het op te lossen vraagstuk gelijke rechten en plichten hebben, en evenveel zeggenschap en verantwoordelijkheid. Dat is dan de ideale situatie die we moeten zien te

at zo'n universele ethiek broodnodig is staat buiten kijf. Maar hoe wilt u nu aantonen dat er een universeel-ethische rationaliteit bestaat? "Eerst nog iets anders. Traditioneel is ethiek gericht op het 'goede' leven, op wat Hegel de 'substantiële zedelijkheid' noemde. Die ethiek geeft aanwijzingen voor de verwer- bereiken, en als leden van de 'comkelijking van eudaimonia, geluk. Zo- municatiegemeenschap' eerst dienen iets kan, naar mijn mening, nimmer te erkennen. Die regels vormen de worden voorgeschreven door een basis. Men kan en mag ze tijdens de universeel geldige ethiek. De ethiek discussie zelf niet meer 'betwijfelen' die mij voor ogen zweeft, geeft geen zonder in, wat ik noem, 'performavoorschriften inzake het goede le- tieve zelftegenspraak' te vervallen. ven, maar laat dat terrein volledig Dat is mijn criterium. Alles wat niet over aan het individu of aan groe- betwijfeld kan worden zonder bij pen van mensen. Ik kan toch met dat twijfelen te zijn voorondersteld, geen mogelijkheid Chinezen voor- voldoet aan dit criterium en is dus

'Stelregel is dat we de rechten en belangen van hen die niet aanwezig zijn, of kunnen zijn, niet moeten vergeten.'

35

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen