VU Magazine 1990 - pagina 124

Is alles betrekkelijk? Of bestaat er toch nog zoiets als een absoluut geldige, universele ethiek: een geheel van leefregels waaraan iedereen, waar ook ter wereld, zich heeft te houden? Als het aan Karl-Otto Apel hgt wel. Een Duitse filosoof bindt de strijd aan tegen postmodernisme en relativisme. RENÉ VAN WOUDENBERG EN SANDER GRIFFIOEN

Ethiek na Auschwitz "Als iemand die behoort tot de generatie die de nationale catastrofe van de Hitler-tijd heeft meegemaakt, behoor ik ook tot degenen die, bij het ontwaken uit de narcose van deze catastrofe, aan zichzelf de ontwrichting van het morele zelfbesef hebben ervaren. Wellicht ben ik ook om deze reden filosoof geworden." Met deze woorden verbindt KarlOtto Apel zijn roeping als filosoof met zijn ervaringen in de traumatische nazi-tijd. De verwerking van deze ervaringen maakt Apel tot een tegendraads denker. Apel staat vooral bekend als criticus van het postmodernisme en van de godfathers van deze beweging: Nietzsche en Heidegger, ongetwijfeld de meest gelezen filosofen van onze tijd. Apel stelt dat wie Nietzsche en Heidegger werkelijk serieus neemt, niet meer in staat is tot een filosofische kritiek op het nazisme. Want volgens deze beide filosofen zijn alle waarden en normen - geen enkele uitgezonderd - historisch van aard, en is er geen enkele norm te bedenken die op algemene geldigheid kan bogen. Haaks op dit relativisme staat Apels stelling dat er algemeen

geldende normen te vinden, en met behulp van het verstand te funderen zijn. Aanleiding voor een uitvoerig vraaggesprek met deze Frankfurtse filosoof.

gratie van samenwerking met andere wetenschappers. Ze beoefenen de wetenschap in een gemeenschap waarbinnen een heel ander type rationaliteit de toon aangeeft; een type dat complementair is ten opzichte beweert dat er een alge- van die van de waardevrije wetenmeen-geldig en rationeel schap. Dit inzicht had ik overigens fundament voor de ethiek niet van mezelf. Ik ontleende het bestaat. Wilt u dat eens toelichten? aan CS. Peirce. Het komt er, kort "Er is sprake van twee soorten pro- gezegd, op neer dat wie een - al dan blemen: dat van het historisme en niet waardevrije - wetenschap beoerelativisme dat nu volop in de be- fent, altijd deel uitmaakt van een arlangstelling staat, en het logisch-po- gumentatiegemeenschap. Zelfs_ wansitivisme, dat zo'n twintig jaar gele- neer we als filosofen discussiëren den veel invloed had. Aanhangers over fundamenten van de ethiek, van de laatste stroming stelden dat vormen we een argumentatiewetenschap objectief en waardevrij gemeenschap. En daarbinnen heerst is, en dat de enig mogelijke vorm nu eenmaal altijd een ethische ratiovan rationaliteit de wetenschap- naliteit en worden bepaalde ethische pelijke rationaliteit is. Zij lieten dus principes erkend. geen ruimte open voor zoiets als een "Dat was twintig jaar geleden. Maar ethische rationaliteit of een rationeel sindsdien is de discussie een heel anfundament van de ethiek. Ethiek za- dere kant uitgegaan. De bedenkingen de logisch-positivisten als een gen tegen fundamentele rationeeluiting van emoties, dan wel als iets ethische principes zijn momenteel waarvoor men op louter irrationele van heel andere aard. Niet het fungronden kiest. dament van de ethiek staat nu ter "De logisch-positivisten vergaten discussie maar de geldigheid. Dat er echter dat wetenschappers waar- zoiets als een fundament is, geven de devrije wetenschap bedrijven bij de meest invloedrijke filosofen allemaal

U

34

VU-MAGAZINE—MAART 1990

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen