VU Magazine 1990 - pagina 164

gedraag jij je als consument van beeldbevestigende reclames onwillekeurig ook superieur? Neem het Chiquita-meisje! Een bananenrokje verhult nog juist billen en borsten. Ze wordt in de lucht geworpen door zuiver witte marinemensen. "Door zo'n prent, door zo'n videoclip, geplaatst in de context van de tentoonsteUing kun je de voortzetting van het geschiedkundige patroon herkennen. Je ziet dat racisme gebaseerd is op dezelfde gebrekkige.

'Als je de beelden uitsluitend historisch plaatst dan laten ze je vrij.'

René Wissink: 'Zwarte holocaust als term was onacceptabel.' Foto Frans Welman

verdraaide en eenzijdige informatie; alleen bewijskracht en tijdsbeeld zijn anders. Toen ik de importeur vroeg of ik het materiaal in de collectie mocht opnemen, gaf ik aan waarvoor ik het wilde verzamelen. Nou, werd er gezegd, met dat materiaal hebben we moeilijkheden gehad, we zijn er niet meer mee bezig, daarom doen we dat liever niet. En dat terwijl het bij elke groenteboer in de winkel stond! Hoe ik er toch aan gekomen ben?" De Rooy lacht. "Een vriendin van mij belde om promotiemateriaal en kreeg een vrachtwagen vol. "Mijn ergernis is dat racisme in recente beeldvorming ontkend of minstens niet herkend wordt. Ontwerpers, fotografen, schrijvers willen niet voor racist doorgaan. Neem het geval Sissy Boy. Sissy Boy bracht een poster uit waarop een bloot blank meisje en een blote zwarte jongen staan afgebeeld. Nadat de fotograaf aanvankelijk toestemming had verleend, trok hij die weer in omdat zijn werk geen voorbeeld van stereotypering zou zijn. Hij had alleen twee mooie lijven willen laten zien. Meer niet! Het model was bovendien niet zwart, maar Noordafrikaans. Het was wel wat zwarter gemaakt om het contrast beter tot uiting te brengen. Op de poster staat in grote letters: Oh pardon! Kijk, zijn bedoeüng interesseert mij niet. Het gaat mij om wat dat beeld met die tekst oproept. Verder kan iedere bezoeker zelf uitmaken of er iets te herkennen valt." 30

Wüma Strok, medewerkster van de museumbibliotheek en zwart, wordt meer dan bij andere exposities benaderd met opmerkingen en vragen als: "Die reclamebeelden zijn toch niet racistisch? Wat vindt u er nou van?" Ze antwoordt dan dat ze de beelden als discriminerend ervaart. "Ik vertel dat witte mensen stil zouden kunnen staan bij de gevoelens van anderen. Ze moeten bedenken dat ze voor ons heel kwetsend zijn. Veel mensen hebben moeite met deze tentoonstelling. Ze vinden dat veel van die afbeeldingen niet racistisch bedoeld zijn."

Z

e geeft een paar voorbeelden van alledaags racisme. "Als ik in de tram naast mensen ga staan, doen die vaak meteen hun tas dicht! En stap ik een winkel binnen dan voel ik hoe de blikken op mij gericht worden; alsof ik in de gaten gehouden moet worden. Mijn reactie? Machteloze woede! Het steekt om voor crimineel aangezien te worden. Daarom negeer ik ze. Ik voel me boven hen staan." Kan de tentoonsteUing het - vaak onbewuste - gedrag van witten beïnvloeden? "Ik denk het niet. Ik vrees dat het publiek uit mensen bestaat die toch al met racisme, discriminatie en gelijkwaardigheid bezig zijn. Door de hoge drempel van het museum worden veel mensen niet bereikt. Daarom zou het goed zijn als Wit over Zwart door het land kon reizen." René Wissink is zwart en medeverantwoordelijk voor de vormgeving van de tentoonstelling, Hoe beoordeelde hij de samenwerking tussen

wit en zwart? "Laat ik vooropstellen dat ik als volwaardig lid van de tentoonstellingswerkgroep heb deelgenomen. Ik liep stage voor het vak interieurarchitectuur onder verantwoordelijkheid van het Tropenmuseum en onder begeleiding van vormgever Ko Kuin. Ik werd bij alles betrokken en mijn ideeën werden, ook als ze afweken, serieus genomen. De onderlinge samenwerking was goed. Dat neemt niet weg dat we zo nu en dan opflinkemoeilijkheden stuitten. Felix de Rooy en ik hebben de anderen niet kunnen overtuigen toen wij het emotionele verband tussen de holocaust van de joden en die van de zwarten wilden aantonen. Zwarte holocaust als term was onacceptabel, vond men, omdat dat te veel associaties zou oproepen met systematische uitroeiing. "Kijk, het ging ons om de emotionele lading van het woord, niet om joden te na te komen. Ik heb het achteraf vergeleken met een filmpje ten behoeve van een geldinzamelingsactie voor Afrika. De kijker kijkt door de ogen van een meisje in een kijkdoos naar een dorpje waar het slecht gaat, honger heerst en waar dus geld nodig is. Let wel: getekend, het was geen reahstisch beeldmateriaal. Dat filmpje had geen succes, maar toen er een filmpje kwam met beelden van magere Nederlanders in de hongerwinter werd de relatie met de eigen geschiedenis gelegd, want daarnaast werd hongersnood in Afrika getoond. Dat filmpje trof doel, omdat Afrika emotioneel gekoppeld werd aan hongerend Nederland. "Door de gevolgen van de slavernij te benoemen als holocaust wilden wij hetzelfde doen; er zijn tenslotte miljoenen negers omgekomen. Als dat geen holocaust is! Maar voor de groep was holocaust het systematisch uitroeien van mensen. Hen ging het om de definiëring van het begrip, ons om de gevoelswaarde. Ik realiseerde me pas later dat we wel hadden moeten doorzetten, want witten beseffen onvoldoende dat wij nog dagelijks de naweeën ondervinden van wat ons in het verleden is aangedaan. Daarom is de tentoonstelling ook verplichte kost voor iedereen: zwart en wit."D Wit over Zwart is nog tot lialf augustus in iiet Tropenmuseum te zien.

VU-MAGAZINE—APRIL 1990

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen