VU Magazine 1991 - pagina 425

tr>

co

tijd is vooral dat zulke autonome individuen zelf kiezen tot welke sociale groepen zij wensen te behoren; de vrijwillige associaties worden belangrijker dan de met de geboorte meegekregen, verplichtende (soms knellende) banden. Het drietal auteurs constateert dat zogenaamde 'vriendschapsnetwerken' (een term van sociologe Weke lA/eeda) in sommige gevallen een alternatief vormen voor levenslange huwelijken en intieme vriendschapsrelaties. Zulke alternatieven leiden niet linea recta naar een Utopia van geborgenheid, niet iedereen knutselt immers even gemakkelijk zijn eigen gezellige netwerkje bij elkaar. Maar om op grond daarvan te concluderen dat het tegenwoordig allemaal maar niets gedaan is, dat het individu rondtolt in zijn eigen egocentrische kringetje, dat lijkt toch een tikkeltje overdreven.

uit. Terecht of onterecht? Wat maakt verantwoordelijkheidszin eigenlijk tot zo'n typisch christelijk begrip, past zo'n begrip niet net zo goed binnen een humanistische of sociaal-democratische traditie? "Verantwoordelijkheid is," erkent Van Zuthem, "niet iets uniek chhstelijks. Ook het humanisme werkt met het begrip van de verantwoordelijke mens. Wat uniek zou kunnen zijn is: de mens wordt gezien als aangesproken persoon; in de bijbelse visie wordt de mens op de eerste plaats aangesproken door God en vervolgens wordt de mens geroepen door God om te dienen, om dienst te bewijzen aan God en zijn naaste."

Verantwoordelijkheid, solidariteit en gerechtigheid; het zijn woorden die een beroep doen op warme instemming.

"Misschien zijn we wat eenzijdig geweest in het signaleren van problemen", zegt prof.dr. H.J. van Zuthem aarzelend wanneer hij geconfronteerd wordt met de de opmerking dat het basisdocument nogal een sterk cultuurpessimistische te-

Of het nu wel of niet om een exclusief christelijk begrip gaat, een uitdrukking als 'verantwoordelijkheid' blinkt op het eerste gezicht niet uit in ondubbelzinnigheid. Weinigen zal ogenblikkelijk duidelijk zijn waarom juist deze sleutel het zicht op de noden van onze tijd opent. Die vaagheid, wolligheid, of hoe je het noemen wilt, lijkt in zijn

Bedreigde Verantwoordelijkheid

Prof.dr. H.J. van Zuthem: 'verantwoordelijkheid is niet iets unieks christelijks.' (Archieffoto)

neur bezit. Van Zuthem, emeritus-hoogleraar sociologie van de universiteit van Twente, is voorzitter van de uit een twintigtal personen bestaande Initiatiefgroep die het basisdocument heeft opgesteld, Niettemin wil Van Zuthem zeker staande houden dat aan de verantwoordelijkheidszin in de moderne samenleving het een en ander schort. Verantwoordelijkheid, gerechtigheid en solidariteit zijn wat hem betreft de principes die ten grondslag behoren te liggen aan de opbouw van de samenleving. 1^

Foto Marcel Mallierl)e-HH

V

erantwoordelijkheid, gerechtigheid en solidariteit. Het zijn zware, pretentieuze begrippen die uitsluitend op dreunende wijze lijken te kunnen worden uitgesproken. Opvallend is dat de opstellers van het basisdocument 'Bedreigde Verantwoordelijkheid' zulke uitdrukkingen juist met de schijnbare achteloosheid van stopwoorden in de mond nemen. Dat doen ze niet zonder reden: het begrip 'verantwoordelijkheid' maakt voor de auteurs van het basisdocument de kern van het christelijk-sociale denken VU-MAGAZINE—NOVEMBER 1991

Het basisdocument 'Bedreigde Verantwoordelijkheid' is de centrale tekst op het Christelijk-Sociaal Congres dat op 11-15 november 1991 gehouden wordt. De tekst wordt door de auteurs gekenschetst als 'een serieuze poging om de tekenen van onze tijd te schilderen en deze te plaatsen in het perspectief van de idealen van christelijk sociaal denken.' Het is een poging om aan te geven wat de belangrijke 'sociale kwesties' van deze tijd zijn. Het is niet de bedoeling dat tijdens het congres een concreet politiek actieprogramma opgesteld zal gaan worden, men wil op een wat algemener niveau te werk gaan: bestaande denkpatronen en maatschappelijke structuren in het licht van het Evangelie opnieuw onderzoeken en op hun waarde beoordelen. Het basisdocument functioneert daarbij als discussiestuk. Het is toegestuurd aan talloze (merendeels christelijke) organisaties met het verzoek om commentaar. Dit resulteerde in een dik boekwerk van gebundelde reacties dat ook weer tijdens het congres zal worden besproken.

VU-MAGAZINE—NOVEMBER 1991

Het sleutelbegrip in het basisdocument is, zoals de titel aangeeft, 'bedreigde verantwoordelijkheid'. De dominantie van dit begrip motiveren de auteurs vanuit de veranderde histohsche situatie. In de vorige eeuw werd de mens als slachtoffer opgeroepen zich te verzetten tegen onderdrukking en onrecht. Na de tweede wereldoorlog kwam de mens met rechten centraal te staan, het vergroten van die rechten was het belangrijkste politieke doel. Nu er op het gebied van de uitbuiting en rechteloosheid grote successen zijn geboekt, dienen de accenten anders te worden gelegd. De mens moet zich ervan bewust worden dat hij problemen veroorzaakt: dat hij de overheid met zijn verlangens te zwaar belast, dat hij het milieu met zijn consumptiebehoefte uitput, dat zijn welvaart grotendeels bereikt is op kosten van de derde wereld, Daarom behoort ons mensbeeld, vinden de auteurs van het basisdocument, te verschuiven naar dat van de verantwoordelijke mens, de verantwoordelijk te houden mens.D

19

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen