VU Magazine 1991 - pagina 116

Maar hij beschouwt emoties ais bijproduiiten. Hebben gevoelens geen functie, bijvoorbeeid ais waarschuwing? "Nico Frijda, de vooraanstaande Nederlandse psycholoog die een boek over emoties heeft geschreven, gaat er inderdaad van uit dat emoties dat soort functies hebben. Als iemands angst boven een bepaald niveau komt, dan stopt hij met wat hij aan het doen is en verlegt zijn attentie naar zijn omgeving. Ik zeg niet dat dat uitgesloten is. Maar waar Skinner zich in feite tegen keert is het soort psychologie dat zegt dat ons gedrag uitsiuitend door onze emoties wordt bepaald, dat iemand wegloopt omdat hij bang is, dat iemand eet omdat hij honger heeft, dat iemand met een vrouw optrekt omdat hij verliefd is. Dat zijn tautologieën. "Wat je je ook moet afvragen is hoeveel emoties mensen eigenlijk hebben. Als ik in het woordenboek kijk, vind ik honderden woorden die emoties aanduiden. Als je met mensen praat, lijken sommigen veel meer emoties te hebben dan anderen. Kinderen hebben heel weinig emoties. Op hun twintigste hebben mensen er veel meer, zeker als ze goed geschoold zijn. Dat wekt de indruk dat die verscheidenheid eerder het produkt is van taaiconventies, dus hoe we erover hebben leren spreken, dan dat mensen werkelijk al die emoties hebben. Ik ontken niet dat mensen emoties hebben, maar hun functie en hun aantal zijn nog in hoge mate onduidelijk."

W^

Prof.dr. J.F. Oriebeke: gematigd tegenstander. Foto Peter Welters - AVC/VU

at moeten we denlien van Sliinners idee dat we culturen kunnen ontwerpen? "Hij heeft het zelf gedaan, in 'Walden II', maar dat is natuurlijk een roman, Of het in werkelijkheid kan? Als je Skinners precieze voorstellen gaat bekijken, zie je dat het ondoenlijk is. Het idee datje het volmaakte geluk kunt construeren is zelfvernietigend. Maar als je afziet van de extreme, utopische vorm, is het een heel redelijke gedachte dat het de moeite loont om onze samenleving rationeel in te richten. Als je Gods water over Gods akker laat lopen, alles aan het toeval overlaat en er vanuit gaat dat de mensen nu eenmaal zijn zoals ze zijn, moet je je afvragen of dat echt de beste manier is. Nu zowel Oost-Europa als het Midden-Oosten dreigt te worden op18

geblazen, kun je goed zien wat er gebeurt als je de zaak niet organiseert." Toch geiooft op dit moment juist niemand in de maaiibaarheid van de samenleving... "...maar het idee om een cultuur te ontwerpen op de manier van Skinner en het sociaaldemocratische of christendemocratische idee van de activistische staat zijn niet hetzelfde. In de cultuur van Skinner wordt alles geregeld, maar de mensen die er in leven hebben niet dat gevoel. Ze hebben de illusie van vrijheid. Volgens Skinner bestaat er geen vrijheid, maar mensen kunnen wel het gevoel hebben dat ze vrij of onvrij zijn. Het gevoel dat ze onvrij zijn hebben mensen als hun gedrag wordt beheerst met behulp van aversieve middelen, straf en strafdreiging. "Nog nooit heeft iemand zich beklaagd dat hij gemanipuleerd wordt door middel van beloning en uitlokking. Als u door een winkelstraat loopt is iedere zakenman bezig u te manipuleren. Als u dan iets koopt, een jas of een trui, hebt u niet het gevoel dat u daartoe gedwongen bent, maar in feite bent u verlokt. Welnu zegt Skinner, laat de principiële vraag maar liggen, maar is het niet mogelijk om een maatschappij in te richten zonder aversieve controle? Zijn er geen andere manieren om met elkaar om te gaan dan met hel en verdoemenis te dreigen?"

W;

at denkt u? "Dat het een stuk beter kan dan nu het geval is. Als je de Nederlandse regel- en wetgeving bekijkt... Dat gesodemieter met iedere regel die we maken! De hele maatschappij wordt gebaseerd op regels waar we meteen bijzeggen:

VU-MAGAZINE—MAART 1991

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen