VU Magazine 1991 - pagina 262

Prof.dr. A.J. van 't Klooster: 'De kwaliteit van het schrijfprodukt gaat er op achteruit, als je op een tekstverwerker werkt.' Foto Bram de Hollander

op de technische hoogstandjes van de computer, maar die nu meer stilstaat bij de maatschappelijke consequenties van het gebruik ervan. "Een vraag die ik in mijn boekje buiten beschouwing heb gelaten, omdat ik er geen antwoord op heb, is of het maatschappelijk gezien juist is om zoveel geld te steken in computers. Reizen naar de maan, geweldig geavanceerde vuurwapens, allerlei nieuwe dingen ontstonden dankzij computers, terwijl het wereldvoedselprobleem nog niet is opgelost. Al die geweldige denkkracht van zoveel mensen, als die aangewend was om het voedselprobleem op te lossen, dan zou er nu geen honger meer zijn." Van dit probleem is de hoogleraar zich bewust geworden, doordat er altijd weer studenten waren, "sociologen en andere gogen", zegt hij, die dat punt naar voren brachten. Nog een aanleiding voor Van 't Klooster om meer te denken over de maatschappelijke gevolgen van computers, is het ouder worden. "De computer heeft geweldig veel bijgedragen aan de ontwikkeling van de medische wetenschap, het stellen van diagnoses is enorm verbeterd, maar wat hebben we eraan dat steeds meer mensen heel oud worden, als we niet weten hoe we die mensen moeten verzorgen. Alle verpleeghuizen kampen met wachtlijsten, en met personeelsgebrek."

astronomie, de wiskunde en de natuurkunde waren niet mogelijk geweest zonder de computer. Het goed kunnen doorrekenen van alternatieve oplossingen is ook een belangrijke verbetering. Als burger kun je natuurlijk je twijfels hebben over of dat allemaal wel zo belangrijk is, maar wetenschappers hoeven zich daar niet om te bekommeren." Dat is een duidelijk standpunt van Van 't Klooster, waarmee niet iedereen het eens zal zijn: wetenschappelijke kennis en het nut daarvan voor de maatschappij, beschouwt hij als twee heel verschillende dingen. Wetenschappers hoeven zich alleen bezig te houden met de wetenschap zelf, niet met haar gevolgen voor de samenleving. Na nog eens enthousiast verteld te hebben over de verdiensten van de computer voor de medische wetenschap, associeert hij: "Maar als ik in het ziekenhuis een afspraak moet maken, vind ik de computer een onding. Wil je een spoedafspraak maken, dan kun je volgens het afsprakenregister over zes maanden komen, en er is geen gesprek mogelijk. Bij hotels ook, daar moet je steeds

langer op je afrekening wachten, en als je een fout in die afrekening vindt, duurt het weer langer. "Nee, dat zijn geen kinderziektes, dat hoort bij het systeem, want de voordelen van zulke systemen zitten niet bij de klant, die zitten bij het management dat steeds meer informatie wil over wat er gebeurt in het hotel. Die leespennen waarmee ze bij Albert Heijn je boodschappen afrekenen, gaat dat nu zoveel sneller voor de klant? Nee, maar ze geven wel een geweldige hoeveelheid informatie, waardoor het inkopen en het bevoorraden makkelijker gaat, en er worden met het afrekenen minder fouten gemaakt."

V

an 't Klooster heeft ook heel opmerkelijke twijfels over het nut van de automatisering. Zo vraagt hij zich af wat je hebt aan informatie waar niets mee wordt gedaan. Hij schrijft in zijn boekje: "De verkiezingsuitslagen worden op de dag van de verkiezingen met behulp van comuputers voorspeld, waarna de uitslagen worden bekendgemaakt. Enorme inspanningen en computerkosten gaan

O

ver de invloed van de computer op de werkgelegenheid schrijft Van 't Klooster dat de computer banen heeft doen verdwijnen, en andere banen heeft gecreëerd, maar dat niet precies te bepalen is of er nu per saldo meer of minder werk is gekomen, omdat de werkgelegenheid ook schommelt door andere oorzaken. Voor de toekomst verwacht hij niet meer zo'n invloed van de computer op de werkgelegenheid, omdat de grote automatiseringsprojecten over het algemeen al klaar zijn. In de toekomst zal de computer meer gebruikt gaan worden als hulpmiddel bij beslissingen, en dat heeft niet zo'n effect op het aantal banen.

Van 't Klooster vindt dat de personal computer sowieso een radicale ommezwaai heeft veroorzaakt in het denken over computers. "Tot een jaar of vijftien geleden was de computer een geheimzinnig iets, een eng ding. Men wilde daar niets mee te maken hebben. Toen de po's kwamen heeft er zich iets heel vreemds voorgedaan. Voor veel mensen heeft de computer de plaats van het overspel ingenomen. Veel jonge mannen gaan na het eten naar boven, tot elf uur achter de computer zitten. Mijn kleindochter van zes roept al: 'O, daar maak ik wel even een printje van'. Dat is een immense verandering, een verbetering, dat nu bijna iedereen vertrouwd raakt met computers.

bereid na te denken over vragen die je hem voorlegt. "Waarom er zo extreem weinig meisjes informatica studeren? Ik zou het niet weten. Misschien sluit de manier waarop we lesgeven niet aan bij hoe vrouwen denken. Het zou wel goed zijn als er meer vrouwen in de automatisering kwamen en ook als er meer vrouwen manager werden, want ze zijn daar geschikter voor, omdat ze emotioneler zijn. Maar ja, het probleem met vrouwen is dat ze iedere maand een paar dagen minder goed functioneren en dat ze zwanger worden." Verstand van vrouwen heeft deze informaticus niet, je kunt merken dat hij uit een mannenwereld komt.

et aantrekkelijke van tekstverwerken is dat je -je eigen geknoei niet ziet. Dat is goed voor het zelfvertrouwen. Ik denk zeker dat mensen meer plezier in schrijven hebben, als ze op een pc werken. Ik vind echter wel dat de kwaliteit van het schrijfprodukt er op achteruit gaat als je op een tekstverwerker schrijft! Men gaat passages zitten veranderen, zonder er op te letten of de context van die passages dan ook aanpassing behoeft." Zelf heeft Van 't Klooster nooit iets geschreven met een tekstverwerker, hij schreef en schrijft altijd met een pen op papier. Secretaressen typten de boel uit. Dat is opmerkelijk voor een hoogleraar informatica, van wie je zou verwachten dat hij enthousiast zou zijn over deze 'zegening van de techniek'. Van 'üteraire' schrijvers is bekend dat ze vaak magische krachten toekennen aan hun schrijfmateriaal, ze willen alleen met een kroontjespen of een ganzeveer schrijven, of ze hebben voor elk hoofdstuk een ander bureau, maar van een wetenschapper verwacht je zoiets niet. Van 't Klooster zegt: "Het schrijven met de hand gaat helemaal automatisch. Dat bedienen van die toetsen, dat stoort mij in de concentratie op het schrijven. Ik ben ervan overtuigd dat dat ook geldt voor mensen die heel veel schrijven op een pc."

'Voor veel mensen heeft de computer de plaats van het overspel ingenomen. Jonge mannen gaan na het eten naar boven, tot elf uur achter de computer zitten.'

'Hi

Een gesprek met prof van 't Klooster is, net als zijn boekje, een aardige brainstorm over de voor- en nadelen van computers. Hij is graag

Voor de wetenschap heeft de computer misschien wel de allergrootste betekenis gehad, vindt Van 't Klooster. "Veel grote berekeningen in de 32

ermee gepaard om 'het volk' een resutaat te tonen van de verkiezingen, met de wetenschap dat het resultaat pas na maanden tot actie leidt. Veelal volgt de keuze van de coalitie dan nog niet eens de tendens van de verkiezingsuitslag. Ik zal er dan ook nooit naar kijken." Gevraagd naar de grootste verdienste van de computer moet hij lang nadenken. "Ik denk dat het belangrijkste is dat de computer een hulpmiddel kan zijn bij het denken van de mens. Het benaderen van problemen gaat nu beter, omdat je sneller alternatieve oplossingen kunt afwegen, en variabelen kunt uitschakelen, die niet van invloed zijn op het probleem." Het is de vraag hoe ver de invloed van de computer op het denken van de mens strekt. Je kunt je bijvoorbeeld afvragen of tekstverwerkers mensen kunnen helpen bij het overwinnen van schrijfangst. Het is bekend dat heel veel mensen er als een berg tegen opzien als ze iets moeten schrijven, maar tekstverwerken vinden de meesten heel leuk. Wordt het schrijven daardoor een minder vervelend en moeilijk karwei?

VU-MAGAZINE—JUNI 1991

Maar, hij vindt vrouwen wel gezellig. Hij klaagt over een vergadering waar alleen maar mannen waren. "Er was zelfs geen koffiejuffrouw. De koffie stond al klaar in thermosflessen."

N

u Van 't Klooster met emeritaat IS, pleegt hij thuis geen overspel meer op de computer. Hij heeft er zelfs geen in huis. Hij zegt dat hij niets meer met computers te maken wil hebben, sinds hij opgehouden is met werken. Waarom niet? "Dat is een vraag waar geen antwoord op is", zegt hij eerst. "Misschien zou mijn vrouw het kunnen uitleggen." Mevrouw van 't Klooster schenkt nog een kopje koffie, in Wedgwood kopjes. Dan probeert hij toch een antwoord te geven. Het komt er op neer dat hij bang is snel achter te gaan lopen, omdat hij de technische ontwikkelingen niet meer kan bijhouden, nu hij ouder is, en minder werkt. Als hij geen expert meer kan zijn, wil hij ook totaal afstand van de computer nemen. Het blijft dus toch een beetje een eng ding.D 33

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen