VU Magazine 1991 - pagina 89

zijn beide buurmannen uitgejoeld: Hou op, schei uit. Die ene, ongetwijfeld ongeschoolde man heeft iets gemeen met de hooggeschoolde onderzoeksters Philomena Essed en Lucy Kortram. Zij vinden dat de onderliggende positie van veel zwarten verklaard kan worden uit het racisme in de samenleving, uit bewuste achterstelling van zwarten door blanken. Essed promoveerde begin dit jaar op het proefschrift 'Understanding everyday racism', gebaseerd op gesprekken met vijfenvijftig vrouwen in Nederland en Amerika en een uitwerking van haar enkele jaren eerder verschenen boek 'Alledaags racisme'. Lucy Kortram promoveerde in september op het proefschrift 'De cultuur van het oordelen' over de dominantie van het blanke meerderheidsperspectief in beleidsnota's, sociaal-wetenschappelijk onderzoek en vormingswerk.

B

Discriminatie en racisme zijn verderfelijk en staan de integratie van onze multiculturele samenleving in de weg. Maar sommige racisme-bestrijders slaan door. De paradox van het anti-racisme.

Racisme alsriskantedooddoener KOOS NEUVEL 34

VU-MAGAZINE—FEBRUARI 1991

Drie zwarte mannen zitten in de film Do the right thing de hele dag op hun stoeltjes aan de straatkant voor een grote rode muur. Alles wat zich voor hun ogen afspeelt voorzien zij van verhelderend commentaar. Tegenover hen beheert een recent naar Amerika gevluchte Vietnamees een winkeltje en slaagt er met de nodige moeite in het hoofd boven water te houden. De drie mannen vragen zich af hoe het komt dat die nieuwelingen het toch zo goed doen terwijl zijzelf, de zwarten, maar onderaan de maatschappelijke ladder blijven bungelen. Dan spreekt een van hen het verlossende woord: "Dat komt vast omdat we zwart zijn." Daarop wordt hij door VU-MAGAZINE—FEBRUARI 1991

eide onderzoeksters fulmineren heftig tegen overheidsnota's met betrekking tot minderheden, waarin slechts zo nu en dan over racisme gesproken wordt, waarin vooroordeel en discriminatie als tamelijk op zichzelf staande maar daarom niet minder verwerpelijke geachte - verschijnselen beschouwd worden. De onderzoeksters vinden dat je alle uitingen van intolerantie als symptomen moet beschouwen van een racistische ziekte waaronder de westerse samenleving in hevige mate lijdt. Intolerantie moet in de woorden van Lucy Kortram gezien worden als een fenomeen dat nauw verbonden is met de structuur en cultuur van de postkoloniale westerse samenleving. En volgens Philomena Essed zijn racistische stereotypen en blanke superioriteitswaan van generatie op generatie gereproduceerd. En zoiets, dat spreekt voor zich, krijg je er niet in een achternamiddag uit. Als die vooroordelen niet hardop geventileerd worden moeten ze op zijn minst ergens in het onbewuste verborgen zitten. Kortom, de ernstig khnkende diagnose luidt dat het racisme 'structureel' is. Absoluut geen toeval, of een zaak die uit zichzelf wel weer goed zal komen. Derhalve vinden de onderzoeksters dat er bij beleidsplannen ook niet van achterstandssituaties gesproken mag worden. Dat

wekt de indruk dat minderheden Foto Muriel hun minder bevoorrechte positie Agteribbe -HH aan eigen onvermogen te danken hebben. Er dient gesproken te worden over nchteistelling en uitsluiting van de kant van de blanke meerderheid. Een minderhedenbeleid dient in de eerste plaats een anti-racismebeleid te zijn. Philomena Essed formuleerde het in 'Alledaags racisme' zo: "Een zinnige bespreking van het probleem racisme is O alleen mogelijk vanuit de onderkenning dat de samenleving als geheel racistisch van aard is. Nederland is een racistische samenleving." Voor minder wenst zij het niet te doen. Er worden stringente voorwaarden vooraf gesteld; wie daaraan niet voldoet mag niet aanschuiven aan de onderhandelingstafel. Alleen bij een volledige schuldbekentenis vooraf is nog inspraak mogelijk voor wat betreft aard en strengheid van de sancties.

E

ssed en Kortram benadrukken onvermoeibaar de ernst van het racisme. Onderschat het niet! Denk er niet te hchtvaardig over! Daar lijkt hun boodschap op neer te komen. Natuurlijk zien zij

Met de omschrijving van Nederland als een samenleving waarin het racisme 'structureel' aanwezig is, snijdt men in eigen vlees. ook wel dat niet iedere blanke er racistische denkbeelden op na houdt, maar door het verschijnsel als 'structureel' of 'systematisch' te typeren wordt het mogelijk daar overheen te stappen. Door het zo te benoemen wijsje op de diepe verankering van het racisme in de samenleving, iets dat de persoonlijke, individuele gezindheid te boven gaat. Het is bovenal een collectief probleem van de blanke meerderheid. Maar wat als de zaken nu eens heel anders lagen? Inderdaad bestaat er racisme in de westerse samenlevingen. Maar tegelijkertijd lijkt in de afgelopen decennia de gevoeligheid ten aanzien van racisme aanzienlijk te zijn toegenomen. Er heerst over 35

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen