VU Magazine 1991 - pagina 484

Capra's mix van fy

1986 Voorjaar '86 zendt de IKON-televisie een programma uit dat gewijd is aan de ideeën van Fritjof Capra: een natuurkundige die meent door het samenvoegen van westerse fysica en oosterse mystiek een concept te kunnen bieden voor een 'holistische' benadering van de werkelijkheid. Zijn gedachten blijken nogal omstreden in kringen van fysici, maar slaan aan bij een groot publiek. Gevolg is onder meer dat de co-produktie tussen IKON en VU-Magazine - het themanummer rond Capra dat in maart van dat jaar verschijnt - de geschiedenis ingaat als het best verkochte nummer aller tijden. Een samenvatting van Capra's denkbeelden aan de hand van enkele interviewfragmenten.

I

n de afgelopen decennia hebben natuurkundigen ontdekt dat wij omringd worden door een wereld van gebeurtenissen die niet vatbaar is voor zintuiglijke waarnemingen. Zoekend naar de fundamentele bouwsteen van de natuur werd eerst het bestaan van atomen bevestigd; daarna werden de samenstellende delen ontdekt - de kern en de electronen - en ten slotte de delen van de kern: de protonen en neutronen. Maar geen van die deeltjes verdiende de naam 'fundamenteel'. Dat bleek onder andere uit de talloze experimenten in de zogeheten deeltjesversnellers. Deze laboratoria bestaan hoofdzakelijk uit een grote, holle ring waarin bundels materiedeeltjes worden opgejaagd tot vrijwel de snelheid van het licht. Door in tegenovergestelde richting ook deeltjes te activeren, komen de bundels materie met elkaar in botsing. Wat er precies gebeurt tijdens zo'n sub-atomaire botsing kan gemodelleerd worden door middel van computerbeelden. Voor de beschrijving daarvan schieten woorden echter letterlijk te kort. In de sub-atomaire wereld heerst de onzekerheid van de quantummechanica: een dans van materie, zichzelf scheppend en weer vernietigend. In hun pogen dit te begrijpen, vallen sommige natuurkundigen terug op de sprakeloze mystici van het Oosten die, net als de moderne fysici, te maken hebben met niet-zintuiglijke waarnemingen in hun streven naar volledige kennis van de natuur. Een uitdrukking daarvan is de hindoegod Shiva die met zijn dans de schepping verbeeldt als een ondeelbare werkelijkheid. Maar volgens Capra heeft de wetenschap de natuur opgedeeld in fragmenten, en verkeert deze daarom in een crisis; een crisis die we kunnen overwinnen als we mystiek en moderne natuurkunde op een dynamische wijze met elkaar weten te verbinden. Wereldberoemd werd de in Oostenrijk geboren en in de VS werkende natuurkundige Fritjof Capra met zijn in '75 verschenen boek 'De tao van fy-

34

sica'. Het is een poging een brug te slaan tussen quantummechanica en oosterse filosofie, die hem door zijn vakgenoten niet in dank werd afgenomen. Capra kan die afkeer wel begrijpen. "Ik zal u iets vertellen dat ik meen nooit eerder in een interview te hebben gezegd, namelijk dat ik mij bedreigd voelde, om wellicht verschillende redenen. Bedreigend vond ik het om het rationele denken, de analytische geest en het soort wereld waarin ik ben opgegroeid en opgevoed, te verlaten en om te proberen boven deze wereld uit te stijgen in meditatieve ervaring. Voor iemand die dat de eerste keer doet is dat bedreigend. Veel natuurkundigen voelen zich bedreigd door het idee dat hun dierbare theorieën vergeleken worden met mystieke tradities. Ik denk dat die kwaadaardige taal voorkomt uit een bedreigde, angstige positie." Zijn eigen meditatieve ervaring inspireerde hem tot het schrijven van zijn boek. "Ik zat aan zee op een middag in de nazomer, zag hoe de golven op het strand kwamen aanrollen en voelde het ritme van mijn ademhaling, toen ik me er plotseling van bewust werd dat mijn hele omgeving een gigantische kosmische dans uitvoerde. Ik ben fysicus, dus ik kende de gedachten dat het zand, de rotsen, het water en de lucht om me heen uit trillende moleculen en atomen bestaan, die weer opgebouwd zijn uit deeltjes die voortdurend in wisselwerking met elkaar zijn door weer andere deeltjes te scheppen en te vernietigen. Ik wist ook dat de aardatmosfeer voortdurend gebombardeerd wordt door wat men kosmische straling noemt, deeltjes met een hoge energie die zeer veel botsingen ondergaan als ze de luchtlagen binnendringen. Dat was me allemaal vertrouwd door mijn onderzoekswerk in de hogeenergiefysica. Maar tot dan toe kende ik dit alleen in de vorm van grafieken, diagrammen en wiskundige theorieën. "Daar, op het strand, werden mijn

VU-MAGA2INE—DECEN4BER 1991

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen