VU Magazine 1991 - pagina 148

richting van een derde verklaring: een aantal risicofactoren is ongelijk over de sociaal-economische klassen verdeeld. Er wordt in lagere klassen iets, niet veel, meer gerookt; er wordt minder gezond gegeten; en zwaarlijvigheid komt er vaker voor. Drankgebruik doet zich echter meer voor in de hoogste klassen: negentien procent van de hoogste klasse drinkt meer dan drie glazen alcohol per dag, tegen vijftien procent in de laagste klasse. Andersoortige risicofactoren beïnvloeden eveneens de gezondheid. De arbeidsomstandigheden van mensen uit lagere klassen zijn minder gunstig. Mensen uit lagere klassen missen vaak de steun van familie en vrienden. Zowel te vaak als te weinig de huisarts bezoeken komt hier vaak voor. De huisarts schrijft hun vaker geneesmiddelen voor en verwijst hen minder vaak naar een specialist.

M

ackenbach onthaalde zijn gehoor op een stortvloed aan gegevens. De meeste daarvan zijn afkomstig uit onderzoek van de laatste paar jaar. Dit onderzoek bestaat vrijwel volledig uit analyses van cijfermateriaal, dat soms met het oog op dit onderzoek verzameld is, maar soms ook niet. Een belangrijke bron waaruit de onderzoekers putten is de gezondheids-

'De belangrijkste lacune in onze kennis op dit ogenblik ligt op het terrein van de verklaring van de verschillen.' enquête die door het Centraal Bureau voor de Statistiek sinds 1981 continu gehouden wordt onder ongeveer tienduizend mensen. Daarnaast wordt er veel gebruik gemaakt van sterftecijfers, bij voorbeeld door die van welvarende en minder welvarende wijken van een stad met elkaar te vergelijken. "Al met al", aldus Mackenbach, "hebben we nu een heel aardig beeld van de verschillen." Wat dit beeld enigszins vertroebelt, is het feit dat niet alle onderzoekers uitgaan van dezelfde omschrijving van sociaal-economische lagen.

Sommigen nemen het inkomen als maatstaf, anderen de opleiding of het beroep, of een combinatie van deze criteria. "Dat levert wel eens verschillende uitkomsten op", zegt Mackenbach, en daarom heeft de commissie die het onderzoekprogramma begeleidt nu aanbevelingen gedaan omtrent de wijze waarop sociaal-economische posities onderscheiden moeten worden. "De aanbevelingen gaan uit van een standaardmaat voor opleiding en een voor beroep. Van inkomen is gezegd dat dat moeilijk te gebruiken is. Ten eerste blijken mensen niet bereid om daarover tegenover een enquêteur uitspraken te doen; ze zijn nog eerder bereid allerlei dingen over hun seksuele leven te vertellen. Ten tweede is het nogal lastig om vast te stellen wat er precies onder inkomen begrepen moet worden: valt kinderbijslag eronder, en hypotheekrente-aftrek?

signaleren een grote maatschappelijke betekenis hebben", verweert Mackenbach zich. "Het is niet zo dat als je maar hard genoeg aan de gegevensbestanden rammelt, er dan altijd wel iets uitkomt. Nee, we vinden steeds - niet alleen in Nederland, maar ook in andere landen een heel systematisch verband tussen sociaal-economische positie en gezondheid. Het gaat bovendien niet om kleine verschillen, het gaat om verschillen van een factor twee of drie voor sommige gezondheidsproblemen. Je kunt verschillend denken over de vraag of er vervolgens iets aan deze verschillen gedaan moet worden. Ik ben geneigd te denken dat ze niet rechtvaardig zijn." Ook Mackenbach ziet de beperkingen van de puur kwantitatieve methoden echter wel. "De belangrijkste lacune in onze kennis op dit ogenblik ligt op het terrein van de verklaring van de verschillen. We weten wel dat uiteenlopende facto"Er wordt wel gezegd - en ik denk ren een rol spelen, maar hoe die dat daar een kern van waarheid in onderling samenhangen en wat ze zit - dat opleiding in de Nederlandnu precies bijdragen aan de verklase situatie de sterkste voorspeller ring, dat weten we niet. Met de van gezondheid is, sterker dan bekwantitatieve analyses die nu worroep en inkomen. Dat komt, denkt den uitgevoerd, kunnen we de vermen, omdat veel ziekten die in klaring zeker nog een heel stuk dichNederland frequent voorkomen terbij brengen, als we maar over de vooral hun achtergrond vinden in juiste gegevens beschikken. ongezonde leefgewoonten. En opleiding is een heel goede voorspeller "De grote beperking van dit type van leefgewoonten, bij voorbeeld onderzoek is dat het heel moeilijk is van de mate waarin mensen zich de om mechanismen en processen in kennis over de schadelijkheid van beeld te brengen. Je kunt wel zeggen dat opleiding samenhangt met roken roken hebben eigen gemaakt." en dat roken weer samenhangt met gezondheid, maar uitzoeken hoe het oor de gegevens op allerlei nu komt dat mensen met een lage manieren met elkaar in ver- opleiding zoveel roken, dat is met band te brengen, hopen de dit type analyse heel moeilijk uit te onderzoekers enig inzicht te krijgen maken. Daarvoor heb je meer kwain de achtergronden van de verschil- ütatieve methoden nodig. Als je len in gezondheid. De computer is erachter wilt komen wat mensen behun belangrijkste hulpmiddel en zo- weegt om te doen wat ze doen, moet wel de input als de output van de je bijvoorbeeld uitgebreide interstatistische analyses die zij uitvoe- views gaan houden of bepaalde obren, bestaat uit cijfers. servatietechnieken toepassen. Mackenbach gelooft heilig in de zin "In deze fase van het onderzoek is van deze rekenexercities, en van een de keus voor de kwantitatieve benaaanval als die van Beatrijs Ritsema dering echter heel goed verdedigis hij weinig onder de indruk. "De baar; die maakt het namelijk mocomputer haalt allerlei platitudes gelijk om in ieder geval de factoren boven water, zoals dat je beter rijk te identificeren die een belangrijke kunt zijn dan arm", schreef Ritsema bijdrage leveren. Ook het zoeken in een polemisch getint artikel in naar verklaringen zal vooralsnog NRC Handelsblad. "En voor de rest veelal langs statistische weg gebeustoeit hij eindeloos met data. Er ren: onder grote groepen mensen komt altijd wel iets uit." een aantal metingen doen en die me"Ik denk dat de verschillen die we

D

VU-MAGAZINE—APRIL 1991

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen