VU Magazine 1991 - pagina 211

Orde uit chaos werd lang gezien als een onmogelijkheid. Nieuwe inzichten tonen echter aan dat dit bepaald niet denkbeeldig is. Illustratie ontleend aan Paul Davies' 'God and the new physics'.

gie: van eenheid en harmonie in de Middeleeuwen, via Copernicus' omwenteling en een groeiende tweespalt daarna, tot de nieuwe tijd waarin beide - gerijpt dankzij de jongste inzichten - de grenzen van hun jurisdictie leerden kennen. In dat laatste ziet Van der Veken mogelijkheden voor "Het nieuwe gesprek tussen kosmologie en geloof" - meteen ook de ondertitel van zijn boek. Onderwerp van zo'n gesprek zou de vraag kunnen zijn, of de kosmos op een of andere manier is afgestemd op (menselijk) leven, of dat de reflectieve mens een unicum is in een voor het overige vijandig en onhergzaam heelal. Het blijkt een boeiend thema waaraan Ven der Veken in dit boek veel aandacht besteedt. Hij betoont zich hierbij een 'procesdenker' die dankbaar gebruik maakt van het feit dat in de thermodynamica de onomkeerbaarheid van bepaalde fysische processen werd aangetoond; dit tegen de strikte regels van het deterministische natuurwetenschappelijke denken in. IVlet het beeld van een 'pijl van de tijd', die slechts eenrichtingsverkeer toestaat, werd dat dogma van de klassieke natuurkunde doorbroken. Nobelprijswinnaar lllya Prigogine verrichtte vervolgens pionierswerk door aannemelijk te maken dat wat tot dan toe voor onmogelijk werd gehouden - uit chaos, onvoorspelbaar en onvoorzien, geordende structuren kunnen ontstaan.

H

et zou een eerste stap kunnen zijn, op weg naar een verklaring voor het ontstaan van leven uit levenloze materie. Lang is aangenomen dat, naarmate de kosmische tijd verstrijkt, de chaos - lees: de ongeordendheid er alleen maar groter op zal worden. Hoe dit ook zij, er blijkt een tegenkracht aan het werk - een counter agency, aldus Van der Veken - die het tegengestelde bewerkstelligt. Feit is dat er op onnaspeurbare wijze soms orde uit chaos kan ontstaan, die, tegen de chaotische bedreiging in, niet alleen stand houdt, maar zelfs kans ziet zich verder te ontwikkelen tot uiterst complexe structuren. Sommige religieus ontheemden staan alweer te VU-MAGAZINE—MEI 1991

Alweer een natuurkundige leemte gevonden, waarin een half onttakeld opperwezen voor zolang het duurt een zinvolle tijdspassering wordt gegund. springen om in die tegenkracht de hand Gods aan het werk te zien. Alweer een gat gevuld; alweer een natuurkundige leemte gevonden, waarin een half onttakeld opperwezen voor zolang het duurt een zinvolle tijdspassering wordt gegund. Dat gaat Van der Veken (en ook Drees, zoals we zagen) gelukkig veel te ver. Het zou een zoveelste grensoverschrijding betekenen. En zulke grensoverschrijdingen zijn, zoals Einstein al beweerde, nu juist de bron geweest van alle conflicten en misverstanden tussen wetenschap en religie uit het verleden. Conflicten die, naar eigenlijk nu pas blijkt, veelal schijngevechten zijn geweest. Van een absolute boedelscheiding tussen geloof en wetenschap valt - als het er om gaat conflicten te vermijden - weinig heil te verwachten. Noch het geïsoleerde fideïsme van een religie die louter aan zichzelf genoeg heeft, noch het ontzielde positivisme van een wetenschap die geen andere dan de gangbare wetenschappelijke vragen meer ziet, lijkt erg aanlokkelijk. Verstandig dus, die poging om geloof en wetenschap opnieuw met elkaar in gesprek te brengen. Want er valt na al die eeuwen wel het een en ander te bepraten. D Naar aanleiding van: A. van den Beukei: De dingen hebben hun geheim; gedachten over natuurkunde, mens en God; Ten Have. W.B. Drees: Heelal, mens, God; vragen en gedachten (uit de reeks 'Interacties'; publikaties over levensbeschouwing, wetenschap en samenleving, onder redactie van het Bezinningscentrum van de Vrije Universiteit); Kok. J, van der Veken: Een kosmos om in te leven; DNB/PeIckmans - Kok Agora.

25

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen