VU Magazine 1991 - pagina 382

É^^^k ^ i ^ J ^^2il I 1 I

C/> L ^ J

Q

hebben hieraan bijgedragen: het christendom en de natuurwetenschap. Het christendom splitste cle hogere, geestelijke mens in ons af van de lagere, instinctieve. Er ontwikkelde zich een christelijke spiritualiteit waarin de natuurmens geen plaats meer had. Natuur en geest werden vreemden voor elkaar. Vervolgens beroofde de natuurwetenschap de mens van zijn innerlijke band met de hem omringende natuur. Nog tot in de zeventiende eeuw voerden alchemisten gesprekken met de geest in de materie. Voor hen was de materie bezield. Maar plotseling reduceerde de natuurkunde deze bezielde materie tot een grote hoeveelheid kleine deeltjes die aan onpersoonlijke, wiskundig te formuleren wetmatigheden gehoorzaamden. Daarmee verdween de geest van de materie uit het officiële westerse wereldbeeld. Wat overbleef was dode stof die door een steeds vernuftiger techniek naar believen kon worden uitgebuit. Gevolg van deze ontwikkeling is, dat de natuurmens in ons gefrustreerd raakt, aldus Jung. En dat is lang niet ongevaarlijk, meent hij. De natuurmens laat zich niet straffeloos uit het bewustzijn verdringen. Er schuilt een autonome geest, een godheid in hem, die naar het licht van het

menselijk bewustzijn verlangt en een centrale plaats in het leven verlangt. Wordt hem deze plaats ontzegd, dan gedraagt hij zich destructief en dreigt de westerse beschaving, zoals ten tijde van Hitler, in een barbaars heidendom te veranderen. In het schilderij 'Der Ausgestossene' van Birkhauser, is deze geest van het onbewuste treffend weergegeven. Hoog torent deze verbannene uit boven de grauwe monotonie van de industriestad. Zijn gezicht weerspiegelt de diepe scheiding die in onze cultuur tussen de twee kanten van zijn wezen getrokken zijn. Hij is natuur (groen) en geest (blauw), hij is datgene wat natuur en geest verbindt, de geesf \id,n de natuur. Met zware schreden trekt hij zich terug uit de technologische samenleving, terwijl uit zijn rechterhand een vurige vlam schiet die zich eerst in de kleuren van de regenboog ontplooit maar dan als een verterend vuur neerdaalt op de fabrieken. Zelf merkte Birkhauser ooit op over dit schilderij: "De verbannene is dezelfde figuur als de gespleten man, maar hier verschijnt hij niet als een klein, armzalig, veracht mens, maar als een reusachtige macht, als een geest die tot hoog in de hemel reikt. Hij is een soort godheid die ons de boodschap brengt dat iets belangrijks ontbreekt in die grijze wereld onder hem, deze grijze materialistische wereld van vandaag. Het werk in fabrieken is verstoken van kleur, van gevoel, fantasie, vreugde en voldoening. In deze mechanische wereld wordt de creativiteit en religiositeit van de mensen vernietigd. De banneling is in zekere zin een beeld van God. Maar dan God in een door ons verachte en beschadigde vorm, gebocheld en kreupel."

n november 1976 overleed Birkhauser. In zijn atelier in Basel staan rijen schilderijen waarin hij de geest van het onbewuste en het lijden van de menselijke ziel geportretteerd heeft. Dit voorjaar trok een selectie uit zijn werk op een tentoonstelling in Basel hon20

VU^MAGAZINE—OKTOBER 1991

Der Ausgestossene Peter Birkhausei

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen