VU Magazine 1991 - pagina 396

Managua: een moeilijke puzze i^oor stedebouwkundigen HANS SNOEK EN ROMMIE NAUTA

Door een zware aardbeving is Managua een stad zonder lart. Een leeg centrum is een ideaal uitgangspunt voor een stedebouwkundige. Of ligt het toch iets ingewikkelder? Managua, de hoofdstad van Nicaragua, is uit stedebouwkundig oogpunt één van de meest merkwaardige steden ter wereld. Terwijl de meeste miljoenensteden met gigantische urbanisatieproblemen kampen zoals dure grond, dichtslibbende aanvoerswegen en toenemende criminaliteit, lijkt de Nicaraguaanse hoofdstad hiervan verschoond te blijven. Wehswaar lopen dwars door Managua brede autowegen, maar zelden of nooit staan er files. Nog sterker, grote delen van het centrum liggen braak; ze worden gebruikt als weidegrond voor het vee dat door het centrum zwerft. Deze wat dorpse sfeer in een stad waar toch meer dan één miljoen mensen wonen, is het gevolg van een aardbeving, die Managua december 1972 trof In enkele seconden werd het oude centrum in puin gelegd en kwamen er meer dan 10.000 mensen om. Anno 1991 zijn op vele plekken in de stad nog de overblijfselen van de aardbeving te zien. Het hart van de stad is een symbool van corruptie, besluiteloosheid en geldgebrek van diverse generaties bestuurders. De eerste die de kans kreeg om het centrum te herbouwen was dictator Anastasio Somoza. Hij wist vele miljoenen dollars internationale hulp los te krijgen. Voor een deel werd het geld gebruikt om de ruïnes en puinhopen op te ruimen. Voor een ander belangrijk deel verdwenen de dollars echter naar bankrekeningen Foto's Hans Snoek van de familie Somoza, die het kapi-

34

Managua om plannen voor het centrum van de stad te bedenken. Van Ruyven: "Op het eerste gezicht lijkt het een ideale situatie voor een stedebouwkundige; een vrijwel leeg centrum waar je van alles mee zou kunnen doen. Toch blijkt de realiteit ingewikkelder te zijn. Naarmate je er langer mee bezig bent, ontdek je dat er allerlei beperkingen zijn, waar je als stedebouwkundige niet om heen kunt."

D

taal gebruikte om te speculeren; grote stukken grond in het centrum werden opgekocht en de belangrijke bouwbedrijven van het land werden binnen het familiebezit gebracht. Deze malversaties, waarmee Somoza CS. slapende rijk hoopten te worden, wakkerden de ontevredenheid onder de bevolking aan. De Sandinisten leidden het verzet en slaagden er in 1979 in de dictator te verdrijven.

O

pnieuw werden er plannen gemaakt voor het centrum van Managua. De nieuwe regering toonde zich echter tweeslachtig; vanuit economische en ideologische motieven wilden de Sandinisten het zwaartepunt van de stad naar het platteland verleggen. Men investeerde veel geld in boerencoöperaties om de voedselproduktie op te voeren en de trek naar Mana-

gua te ontmoedigen. Toen medio jaren tachtig deze politiek als mislukt moest worden beschouwd - de mensen bleven ondanks alles toch naar de stad komen - veranderde men van beleid. Schoorvoetend werd het centrum ontwikkeld. Volgens ir. Van Ruyven, een Nederlandse stedebouwkundige, wiens hulp door de Sandinisten werd ingeroepen, had men echter totaal geen benul van de problemen die daar bij kwamen kijken. "In de grond van de zaak hadden de Sandinistische bestuurders, net als hun voorgangers, geen coherente visie op het centrum. Op zich is dat natuurlijk niet zo verwonderlijk. Als je nagaat hoe ingewikkeld het bijvoorbeeld in Amsterdam is om het U-oever project van de grond te krijgen, is het logisch dat de bestuurders hier de grootste moeite hadden met zo'n gigantisch project als het centrum. Wat je de VU-MAGAZINE—OKTOBER 1991

Sandinisten misschien wel kunt verwijten is dat ze niet gewacht hebben, totdat er wel een duidelijk plan op tafel lag, maar allerlei ad-hocbeslissingen genomen hebben. Op de plek waar vroeger de bank van Somoza stond, hebben ze bijvoorbeeld een 'park van het volk' aangelegd. Door dit hap-snapbeleid zijn er tijdens de tien jaar revolutie allerlei leuke en minder leuke dingen in het centrum neergepoot, die het onmogelijk maken om nu met een schone lei te beginnen."

K

ees van Ruyven is van beroep stedebouwkundig ingenieur. In Amsterdam is hij de afgelopen jaren onder meer bezig geweest met het Wilhelminagasthuisproject en een woonwijk in Sloten. Sinds 1989 is hij, in het kader van de stedenband, door de gemeente Amsterdam uitgeleend aan VU-MAGAZINE—OKTOBER 1991

e stedebouw wordt onder andere beperkt door de 'fysieke omstandigheden'. Van Ruyven: "Dit betekent simpelweg dat je rekening moet houden met wat er al is, zowel boven als onder de grond. In het geval van Managua lijkt op het eerste gezicht dat er niet zoveel fysieke omstandigheden zijn. Maar er staan in het centrum nog steeds diverse regeringsgebouwen en enkele historische panden die de aardbeving overleefd hebben. Die bestaande bebouwing moet je in je plan integreren. "Ingewikkelder ligt het met de ruïnes. Het centrum van Managua telt vele tientallen bouwvallen, overblijfselen van de aardbeving, waar vele tientallen families in wonen. Het meest voor de hand liggend is om die ruïnes op te ruimen. In de ogen van veel Nicaraguanen hebben die afgekeurde gebouwen echter een historisch-politieke waarde. Ze worden gezien als symbool van het falende Somozabeleid. Sommige ruïnes moeten dus blijven staan, anderen zullen waarschijnlijk opgeknapt worden, zodat ze, al is het maar gedeeltelijk, dienst kunnen doen als kantoorruimte. "Een derde fysieke omstandigheid waar je als stedebouwkundige in Managua mee te maken krijgt, zijn de aardbreuk-zones. Uit onderzoek blijkt dat ongeveer 25 procent van de grond in het centrum erg aardbevingsgevoelig is. Volgens seismologen zal Managua begin volgende eeuw opnieuw getroffen worden door een zware aardbeving. Het is verboden om op de meeste gevaarlijke plekken te bouwen, hetgeen natuurlijk ingrijpende stedebouwkundige consequenties heeft." Maar er zijn nog meer beperkingen. Van Ruyven: "Het allesoverheersende probleem bij de planning van het nieuwe centrum is de economische

crisis waar Nicaragua in zit. Noch de gemeente Managua, noch de nationale overheid heeft veel geld om de wederopbouw van het centrum te bekostigen. Dat betekent dat je enorm gelimiteerd bent in je werk als stedebouwkundige. Toen ik hier in Managua aan de slag ging, was dan ook vrij snel duidelijk dat een plan voor het centrum in hoge mate moest aansluiten bij de bestaande situatie. Laat ik een voorbeeld geven: door de angst voor nieuwe aardbevingen zijn tal van Nicaraguanen uitgeweken naar de buitenwijken van Managua. Daar heeft zich een aantal sub-centra gevormd, compleet met winkels, markten, bioscopen, busstations en andere voorzieningen. In Nicaragua is het ondenkbaar om die subcentra op te doeken en de diverse voorzieningen naar het centrum te halen. Het land heeft er eenvoudigweg het geld niet voor. Dat betekent dat we in het geval van

'De politiek besHst wat er gebeurt met stedebouwcundige plannen. En die besluitvorming is een heel ongrijpbaar en ondoorzichtig 3roces.' Managua af moeten stappen van het traditionele beeld dat een centrum onderdak biedt aan winkels, openbaar vervoersknooppunten en dergelijke. Het centrum zal een hele andere functie moeten krijgen." Wat betreft die functie van het centrum is aan verschillende mogelijkheden gedacht. Van Ruyven: "In het begin hebben we met de gedachte gespeeld om, net zoals in New York, een groot Central Park in Managua aan te leggen. Het voordeel daarvan is dat het gemakkelijk uit te voeren is en weinig geld kost. Het idee sloeg echter helemaal niet aan. Veel overlevenden van de aardbeving herinneren zich nog erg goed het oude Managua; een leuke stad met smalle straatjes en gezellige winkels. Diep in hun hart hopen die mensen dat hun stad er uit zal zien zoals vroeger; een onhaalbaar ideaal. Toch hebben we het Central 35

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen