VU Magazine 1991 - pagina 418

V

tend met takken en stenen uit elkaar.

kwam de soort nu echt dichter bij dan ze hef was."

H

Is er verband tussen jacht en oorlog? En wat leert het agressieve gedrag van chimpansees over hun naaste verwant de mens? Van Hooff beklemtoont dat jagen

olgens de traditionele visie op het ontstaan van oorlog, zou de mens zich van jager tot krijger hebben ontwikkeld. Oorlog is in die visie een surrogaatjacht op soortgenoten. Van Hooff verzet zich daartegen. Studie van de sociale organisatie van chimpansees deed

iets wezenlijk anders is dan oorlog voeren. "Jacht heeft niets met vijandschap of verscheurende instincten te maken. Een leeuw is niet agressief ten opzichte van zijn zebra's, ben je bedonderd, hij is gewoon een zebra aan het vangen. En die chimpansees zijn op een bout uit." Ontmoetingen met onbekende soortgenoten daarentegen wekken andere emoties: "Als ze vreemden zien, dan is er achterdocht, wantrouwen, angst, irritatie en agressie."

hem vermoeden dat de gang van zaken omgekeerd was: oorlog voeren is ouder dan jagen. Mannelijke chimpansees leven samen in 'broederschappen', waarvan de leden samen opgegroeid zijn. Die vertrouwdheid en de neiging om rekening te houden met elkaar, maakte het ze volgens Van Hooff mogelijk met vereende krachten vreemden buiten het territorium van de eigen groep te houden en andere groepen aan te vallen. De vaardig-

et gebruik van geweld is bij de strijd om de macht niet uitgesloten. Tom de Jongh: "We hebben er ook een gehad die zijn positie elke dag bevestigde door Mama, het dominante vrouwtje, een flink pak slaag te geven. Om meer slaag te voorkomen begroette die hem dus de hele dag heel onderdanig. Dat zien de andere dieren uit de groep ook en daardoor stijgt hij in aanzien. Hij hoefde dan niet meer met die andere mannen te vechten. Ja, dat is heel onsympathiek - het was een klier! Maar die heb je bij chimps ook." In 1980 kwamen de spanningen tussen de mannen in de groep op een nacht tot uitbarsting in een bloederig gevecht, waarin een van hen het

'Deze ontdekkingen maakten de chimpansee nog menselijker dan ooit voor mogelijk was gehouden.'

Dandy (rechts): de intellectueel van de kolonie.

leven liet. Daarmee kwam een abrupt einde aan de driehoeksverhouding tussen de mannen die de kolonie in wisselende coalities gedomineerd hadden. Zo'n voorval strookt niet met het onschuldige beeld dat de meeste mensen nog steeds van chimpansees hebben en dat voor een goed deel stoelt op optredens van jonge chimpansees in het circus en op de tv. Maar ook biologen waren er lange tijd van overtuigd dat chimpansees niet geneigd zijn tot moorddadige agressie onder elkaar, laat staan tot de georganiseerde moorddadige agressie die wij kennen als oorlog. Daar kwam verandering in door de schokkende ontdekking van stammenstrijd tussen chimpanseegemeenschappen in Tanzania. Kindermoord, kannibalisme en jachtpartijen op bavianen, antilopen en andere dieren bleken eveneens geen uitzondering. "Deze ontdekkingen maakten de chimpansee nog menselijker dan ooit voor mogelijk was gehouden," schrijft De Waal, "en voor sommige wetenschappers 12

VU-MAGAZINE—NOVEMBER 1991

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen