VU Magazine 1991 - pagina 111

En het museum, dat daarvan deel ten de volkenkundige musea in ons uitmaakt, herbergt een collectie land hun collecties saneren en overwaarvan het eerste object honderd- lappingen voorkomen, vindt hij. En vijfentwintig jaar geleden werd in- mochten landen van herkomst soms geschreven. Dat gebeurde niet hier, hun zeldzame spullen komen opmaar in Haarlem, waar het Kolo- eisen, dan zal hij ze niet met een bot niaal Museum - het eerste in z'n 'nee' van de deur sturen. soort ter wereld - toen werd gevestigd. Het initiatief daartoe nam Freoeiend is de expositie in elk derik Willem van Eeden, vader van geval. En dat niet eens zo de utopist die zich met het schrijven zeer vanwege de afzonderlijvan 'de kleine Johannes' onsterfelijk ke objecten. Als geheel legt deze uitmaakte. stalling namelijk vooral de ontwikHet museum verhuisde in 1926 naar keling in de houding van ons land Amsterdam en veranderde in de jegens zijn - inmiddels voormalige loop der jaren een paar keer van koloniën, bloot. doelstelling en naam. Maar de ver- Er is nog een argument voor de stelzamelwoede bleef. Een representa- ling dat in deze tentoonstelling de tief deel van wat het museum ver- blanke westerling en diens etnocengaarde, ligt en staat nu, ter gelegen- tristische visie op de tropische winheid van dit dubbele jubileum, uit- gewesten meer te kijk staan, dan de gestald in de imposante 'Lichthal'. volkeren aan wie de objecten oorHet is een bonte opeenstapeling ge- spronkelijk toebehoorden. In het worden van uitheemse produkten, boekje dat het museum ter ere van uitingsvormen van tropische kunst- het jubileum uitgeeft, onderstreept nijverheid en tal van andere exotica directeur Gortzak de betrekkelijkuit oost en west. Er is veel te zien. heid van de collectie: "Wat wij nu Onbetamelijk veel zelfs, althans afkeurenswaardig en absurd vinden voor een museum met een opvoed- was toen normaal. Wat wij nu nakundige taak, dat juist door middel strevenswaardig vinden, zal later anvan een strenge selectie de rode ders worden beoordeeld." draad van het tentoongestelde zich- Het oorspronkelijke Koloniaal Mubaar zou moeten maken. Maar er is seum was een museum van grondeen excuus; er zijn er zelfs twee! stoffen en halfprodukten. Men kon In het documentatie-materiaal dat er zien wat er zoal aan kost- en de jubileumtentoonstelling begeleidt, bruikbaars uit de wingewesten viel valt te lezen dat de 'depot-opstel- te halen. De monsters tropisch hardiïng' van de expositie vooral bedoeld hout - uitgevoerd als kostbare banis om het pubhek een kijkje achter den uit een antieke bibliotheek -, de de schermen te gunnen. De vol- geconserveerde noten, vruchten, vegepakte vitrines moeten de bezoeker zels, specerijen en genotsartikelen een indruk geven hoe het er in de als tabak, thee, opium en koffie, die magazijnen - waar het merendeel nu weer tevoorschijn zijn gehaald, van al dit fraais normahter is weg- verwijzen regelrecht naar de periode geborgen - uitziet, en hoe vol het rond 1870, toen ook particuliere ondaar moet zijn. dernemers toegang kregen tot 'ons Indië'. De onoverzichtelijke uitdragerij bedoelt bovendien de noodzaak te on- De belangstelling voor cultures won derschrijven, van een discussie over het nog ruimschoots van die voor de de (on)beheersbaarheid van collec- inlandse cultuur. En kunstnijverties in de vaderlandse musea. Er is heidsprodukten werden in het Kologeen geld om in het wilde weg te niaal Museum niet uitgestald om blijven verzamelen, te conserveren interesse te kweken voor de leefen te bewaren. Kiezen voor kwah- gewoonten, de normen en waarden teit, in plaats van voor kwantiteit, is van de plaatselijke bevolking, maar daarom het streven van de minister om het gebruik van materialen en van WVC. Zij bepleit in een recente- technieken te illustreren. lijk verschenen nota een 'Deltaplan Lokale culturen kwamen pas in voor cultuurbehoud'. Grootmoedig beeld toen, begin deze eeuw, het acals hij is, kan Tropenmuseum-direc- cent werd verlegd van pure volksteur H.J. Gortzak daar heel goed in vlijt naar volkenkunde. Een meer komen. Door middel van ruilen, af- geïntegreerde aanpak in het verzastoten en langdurige bruikleen moe- melen was het gevolg, waarbij ook

B

VU-MAQAZINE—MAART 1991

het dagelijks leven van de koloniale bevolking eindelijk een bescheiden plaatsje kreeg.

S

terk gericht op Indië bleef het museum voorlopig. Tussen '45 en '50 heette het zelfs even 'Indisch Museum'. Toen Nederland deze kolonie prijsgaf werd niet alleen de naam veranderd in 'Tropenmuseum', maar veranderde ook de doelstelling. Plots dienden er verzamelingen aangelegd uit gebieden waarheen de schreden van de museale collectioneurs zich nog nimmer hadden gericht. Bij het exposeren werd het afzonderlijke object ondergeschikt gemaakt aan de inmiddels overal gangbare 'thematische aanpak'. Kennisoverdracht, daar was het nu meer dan ooit om te doen. Een schoolmeesterachtig trekje is het Tropenmuseum sindsdien altijd eigen gebleven. Dat kwam mooi uit toen het zichzelf, in het begin van de Hnksige jaren zeventig, opwierp als 'presentatiecentrum van de Derde Wereld'. Thema's als achterstelling, armoede en plattelandsontwikkeling verdrongen de aandacht voor de authentieke culturen in tropische gebieden. Inmiddels spreken we allang niet meer van ontwikkelings-, laat staan van oHüferontwikkelde landen, maar van orAm\kt\m%^partners. Een hele vooruitgang, die niet aan het Tropenmuseum is voorbijgegaan. Inmiddels richt men zich daar weer volledig op tropische culturen, en met name op veranderingen daarin onder invloed van de sterk toegenomen onderlinge contacten tussen de volkeren. Een tentoonstelling, niet van, maar over het Tropenmuseum is het geworden. Want als er door dit pakhuis vol uitheemse curiosa al een rode draad loopt, is het toch vooral die van de typisch westerse beeldvorming over tropische volkeren. Frans Weisz legt tijdens mijn bezoek een elektriciteitskabel langs de vitrines om het indiaantje op film vast te leggen. Soms valt aan symboliek gewoon niet te ontkomen. D Het Tropenmuseum, Linnaeusstraat 2, Amsterdam, is op werkdagen geopend van 10.00 tot 17.00 uur en op zaterdag, zondag en op feestdagen van 12.00 tot 17.00 uur. Voor informatie: tel. (020) 5688 200. De jubileumtentoonstelling '125 jaar verzamelen' is nog tot en met 11 augustus a.s. te bezichtigen.

13

^K^

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen