VU Magazine 1991 - pagina 156

omvat de historische terugblik meer dan een opsomming van vergissingen en jeugdzonden. Maar Kousbroek zwijgt. Het lijkt hem allemaal niet te interesseren. Metafysische onzin is het, geen serieuze aandacht waard. Een meewarige blik volstaat.

W

anneer Toulmin zegt dat het Cartesiaanse scepticisme een agressief en destructief karakter bezit, lijkt dat op het eerste gezicht wat overdreven gesteld. Voor zover er in de wetenschappelijke wereld sprake is van agressie gaat die doorgaans gehuld in een wolk van beleefdheidsfrasen; de academische zeden zijn ingetogen, een feUe persoonlijke aanval is not done.

Voor Descartes was de twijfel in wezen iets negatiefs, een donkere tunnel waar je doorheen moet. Maar juist bij een buitenstaander, een niet-academicus als Kousbroek, komt de agressie van het Cartesiaanse scepticisme scherper dan bij wie ook, naar voren. Vanuit onwrikbare stellingen - het eigen gelijk kan immers niet ter discussie staan vecht de polemist zijn oorlogjes uit tegen de overal opduikende vijanden der vooruitgang: alfa's, gelovigen, mystici. Bij Kousbroek ontbreekt de stijfheid van zoveel academici en dat maakt het lezen van zijn essays aantrekkelijk. Tegelijkertijd echter gaat de agressieve polemiek gepaard met een buitensporig hoge zuurgraad van de tekst. Strenge rationaliteit leidt tot knorrigheid. Op den duur begint die toon te vervelen; het is niet leuk om voortdurend naar mopperende mensen te moeten luisteren die telkens weer varianten op eenzelfde klaagzang aanheffen. Zelf begin ik er in ieder geval schoon genoeg van te krijgen. Zoveel aantrekkelijker is het beweeglijke en tolerante scepticisme van Montaigne. Een gram van diens monterheid is me meer waard dan een zwaarlijvige, nurkse kennistheorie. D

14

E

en work of fiction is een roman of een verhaal: tiet werk vloeit voort uit de sctieppende fantasie van de auteur, al verwerkt tiij daarin de werkelijktieid zoals fiij die ziet. De boekenclubs delen fictie in fiun katalógen (mooier woord dan catalogi) nog verder in: literatuur, algemene romans, streekromans, spanning en avontuur, science fiction, oorlog, fiorror (gruwelboeken) en realistisch (eufemisme voor zachte porno). Beschrijving van de werkelijkheid is in deze sector blijkbaar secundair, want deze categorie noemen de uitgevers non-fiction. Daaronder valt ook geschiedschrijving, hoewel deze schone discipline niet anders doet dan het verleden naar haar hand zetten; en ook filosofie, waarvan toch bekend is datje in dit vak een eindweg uit je nek kunt kletsen. Het latijnse werkwoord fingere, waar fictio(n) van is afgeleid, betekende eerst vorm geven (van klei), daarna in overdrachtelijke zin verbeelden (fingeren!). Onze taal kent naast elkaar verzinsel en fictie, waarbij met name juristen ficties hanteren om de verschijnselen aan te passen aan de juridische werkelijkheid. Sterker: de juristerij zou zonder ficties niet kunnen functioneren. Het betaan van 'de staat' is een constructie van de geest, een noodzakelijke juridische fictie, 'de vennootschap' ook. De wet stelt bovendien vele ongelijksoortige situaties fictief op één noemer, om er dezelfde regel op toe te kunnen

passen: als het om een een mooie: die wetten erfenis gaat wordt een beslaan een boekenongeboren kind geacht kast, dat kan toch al geboren te zijn. (Zo geen mens kennen, kon onze stadhouder zelfs geen jurist die er Willem II toch nog op- dag en nacht mee bevolgen - e n door de zig zou zijn. Staten van Holland tot Dus dat hele verhaal 'kind van de Staat' over onze sociale en worden verklaard democratische rechtshoewel hij werd gebostaat, waar de oppasren op 14 november sende burger partici1650, acht dagen na peert in de besluitvorhet overlijden van Wil- ming, massaal opkomt lem II.) bij verkiezingen, zich netjes aan de regels Het staatsrecht staat houdt en zijn belastinbol van de ficties. Zogen betaalt, dat vergenaamd zijn we een haal is een fictie? Ja, monarchie, maar onze een fictie, maar geen koningin is geen mo-

z UJ

Fictie

cc Z)

er UJ

narch, zij is een erfelijverzinsel. Het is een uitke president van onze gangspunt dat als republiek. En zijn we waar geldt totdat het een democratie, waar tegendeel blijkt. Gelukhet volk de macht uitkig maar, anders zou oefent? Ook niet, want de samenleving in een dat kan praktisch niet chaos verkeren. Ook met z'n vijftien-miljoehier volgen wij de wenen. Is de minister vertenschappelijke methoantwoordelijk voor alde om een werkhypoles wat haar departthese te aanvaarden ment doet? Welnee, de totdat het op Popafspraak is alleen dat periaanse wijze is 'gezij ervoor verantwoorfalsificeerd'. delijk gesteld mag wor- Het sterkst blijkt dit bij den, ook al weet zij ter- onze kabinetsformatie. zake van haar gezond De formateur tovert niet af. Vertegenwooreen kabinet uit zijn digt de wet de wil van hoed, dit presenteert het ganse volk? Dat zit zich aan de Kamer, De anders: de meeste wet- fictie is dat het vier jaar ten worden door de re- lang het vertrouwen gering voorbereid, en van de Kamer heeft nauwelijks gewijzigd tenzij het tegendeel door die paar mensen blijkt. Lubbers III is dus in de Kamer die er echt een fictie. naar kijken. Maar iedereen wordt toch geacht de wet te kennen? Dat is helemaal

VU-MAGAZINE—APRIL 1991

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen