VU Magazine 1991 - pagina 245

hoekjes, trappen en nissen, de tijd heeft stil gestaan. Direct na binnenkomst stuit de bezoeker op het onbetwiste pronkstuk van dit museum: het anatomisch amfitheater. Het houten gevaarte is op ware grootte nagebouwd en geeft een realistische indruk van het origineel dat kort na de Reformatie in een op de papen buitgemaakte Leidse kerk werd opgesteld.

len zachtjes in het conserverende vocht als de bezoeker over de krakende houten vloer naderbij treedt. Maar ook de droge preparaten zoals de doorzeefde menselijke schedel met de geplette maar fatale kogel ernaast - verwijzen nadrukkelijk naar 's mensen ijdelheid en eindigheid. Koude rillingen veroorzaken ook de amaputatiewerktuigen en ander chirurgijnsgereedschap in de vitrines. uivering wordt opgewekt Sommige attributen zien er sugdoor de onaangenaam gestief genoeg uit om, ook bij de hegrijnzende skeletten die, ge- dendaagse mens, nog een voorstelheel overeenkomstig het historische ling op te roepen van de ingreep die origineel, de hoekpunten van de ermee werd uitgevoerd, en van de stellage sieren. Zij dragen vlaggen helse pijnen die de hooguit met een mee met opschriften die naar het oorlam verdoofde patiënt daarbij te meervoudige doel van dit theater doorstaan kreeg. Andere, niet minverwijzen. Hier werd het fysieke in- der vervaarlijk uitziende, gereednerlijk van de dode mens voor het schappen behoeven toelichting die oog van zijn soortgenoten (medische bij de huidige opstelling helaas ontstudenten èn op sensatie beluste breekt. burgers) blootgelegd, niet alleen om Zo is de werking van de trepaande toeschouwers er anatomisch wat boor, waarmee men in dit dolhuis van te laten opsteken, maar vooral door het boren van een gat de druk ook om hen bij hun eigen verganke- onder de menselijke schedel hoopte lijkheid te bepalen. te verlichten, ook zo wel zonneMemento Mori (gedenk te sterven), klaar. Maar wat deed men na de roepen de vlaggen, en Homo Bulla boorwerkzaamheden met de zogehe(de mens is een zeepbel). Maar ook: ten knabbeltangen? Hoe ging het Mors Ultimum (de dood is het ein- steensnijden (andere vitrine) nu prede), een kreet die toch wat opmerke- cies in z'n werk? Waartoe diende de lijk lijkt voor een periode waarin het sleufsonde, de tabulisklisteer, de religieus georiënteerde bewustzijn gorgerets en de nijdig ogende kranog voornamelijk op een leven na nenbektang? Ook over de werking de dood was ingesteld. De bood- en betekenis van de 'verborgen lischap is weinig oorspronkelijk, thotomen' laat men - wellicht om de maar zal in deze entourage zijn doel sensitieve geest van deze tijd wat te niet hebben gemist. En mist dat nog ontzien - de bezoeker in het onsteeds niet. Want in feite is dit amfi- gewisse. theater één levensgrote metafoor voor het gehele museum dat, tot lefgezien van de vele vlinders, ring ende vermaak, zowel qua inschelpen, planten en andere houd als behuizing een appèl lijkt naturalia, die bij onze voorom de dood tijdig en bewust onder ouders een kennelijk onbedwingbare ogen te.zien. verzamelwoede met een sterke estheDat lukt moeiteloos, zeker in de tische inslag opriepen, is het vooral gruwelkamers waar bijvoorbeeld een museum van wetenschappelijk droge en natte preparaten van men- instrumentarium geworden. Hier selijke resten zijn uitgestald. In die valt een hoogst complete collectie zalen, waarin het lijkt alsof men werktuigen te be7ichtigen, waarvan vanwege het griezeleffect de toch al de ontwikkeling en verbetering uit schaarse verlichting nog wat lager de chronologische opstelling goed heeft gedraaid, missen vooral de valt af te lezen. stukken stoffelijk overschot op sterk Die chronologische opzet doet geen water (de natte preparaten) hun uit- afbreuk aan de diversiteit in thema's werking niet. Het embryo met vlie- die in de opeenvolgende tijdvakken zen en placenta, de grote teen met aan de orde zijn. Van differentiatie het potsierlijke kanten mutsje, het in de natuurwetenschappen en de afgehouwen oor en de geopende geneeskunde was tot aan het eind baarmoeder met foetus, schomme- van de vorige eeuw nog geen sprake;

H

A

VU-MAGAZINE—JUNI 1991

ze werden beoefend als één omvangrijk maar ondeelbaar geheel. Hetzelfde geldt voor de brede belangstelling die de (meestal gegoede) burgerij, in het spoor van de Verlichting, in de loop van de negentiende eeuw voor de wetenschap aan de dag begon te leggen. De toen snel opkomende genootschappen werden gevormd door amateuristische alleseters, die de nieuwste ontdekkingen van de grote fysici uit die tijd, in huiselijke of verenigingskring nog eens dunnetjes overdeden. Zo legden de oprechte dilettanten zich, in afzondering of gezamenlijk, toe op het vervaardigen van kunstig vormgegeven hulpstukken om bijvoorbeeld de werking van statische electriciteit, magnetische krachten en het vacuüm te illustreren. Het museum bezit kasten vol van dergelijke produkten van burgerlijke huisvlijt en genootschappelijke kunstnijverheid. De bloeitijd van dit soort amateurbeoefening der natuurwetenschap duurde kort. Toen rond 1900 fysica en medische wetenschap in een stroomversnelling raakten, en zich al specialiserend steeds wijder begonnen te vertakken, was het voor de goedwillende leek niet meer te volgen, laat staan na te doen. De ontwikkeling ging plotseling supersnel. Momentopnamen daaruit zijn als stille getuigen present in dit museum. Zoals de grote hoeveelheid omvangrijke apparatuur die Kamerlingh Onnes behoefde om in 1908 bij 269 graden onder nul (slechts vier graden boven het absolute nulpunt) hehumgas vloeibaar te maken. Maar ook de eerste hart-longmachine, kunstnier, ijzeren long en röntgenapparatuur, herinneren aan de duizelingwekkende snelheid van die ontwikkeling; juist door het feit dat zij op de bezoeker zo onwaarschijnlijk gedateerd overkomen. Dat er vooruitgang zit in al wat hier is uitgestald, valt niet te ontkennen. Toch grijnzen bij de uitgang de skeletten van het anatomisch amfitheater onverstoorbaar hun macabere grijns: memento morüD

Museum Boerhaave, Lange Agnietenstraat 10, Leiden (tussen Haarlemmerstraat en Stadsschouwburg, tien minuten lopen vanaf het NSstation). Geopend van dinsdag tot en met zaterdag van 10.00 tot 17.00 uur; op zon- en feestdagen van 12.00 tot 17.00 uur.

15

g ^K^

I

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen