VU Magazine 1991 - pagina 343

Maar zij weigerden om zwaardere en politiek getinte zaken af te handelen. Zo ontstond in korte tijd een groot reservoir 'terroristen' die onberecht bleven. Een zeer onbevredigende zaak, vonden zowel de militaire als de rechterlijke macht. Men vreesde uitbreiding van excessen a la Westerling, waarbij honderden zonder pardon waren doodgeschoten, en drong erop aan dat, op grond van de Regeling op de Staat van Oorlog en Beleg, "voor de berechting van terreur" bijzondere (militaire) krijgsraden werden opgericht. Het oogmerk: "daden van terreur of Hdmaatschap van een terroristische bende met den doodstraf strafbaar" te kunnen stellen. Bij deze geheel mondelinge procedure zou onmiddellijke executie mogelijk moeten zijn, zonder recht op gratie.

Raymond Westerling (rechts) bij de commandooverdraclit van het Detachement Speciale Troepen op Zuid-Celebes: verantwoordelijk voor het standrechtelijk neerschieten van honderden Indonesiërs. Foto Spaarnestad

O

maart 1948 in Djokja gedetacheerd, bij de 'Victor-' of 'V-brigade' onder leiding van kolonel Jan Meyer, en in de omgeving van Tegal bij de 'Willem-' of 'W-brigade'. De militaire greep op de rechterlijke macht werd vergroot en de strafmaat verhoogd. Tekenend voor deze veranderingen was de voltrekking van het doodvonnis: een van de eerste decreten die luitenant-gouverneur-generaal HJ. van Mook in september '45 afkondigde, was dat de doodstraf niet meer door ophanging, maar door een executiepeloton, gevormd door de militaire politie, moest worden uitgevoerd. VU-MAGAZINE—SEPTEMBER 1991

Regelingen met een tijdelijk karakter werden afgekondigd; een soort noodrecht op grond van de staat van oorlog en beleg. Er kwamen nieuwe landgerechten die, in tegenstelling tot de oude, ook zwaardere misdrijven mochten afdoen, terwijl van hun vonnissen toch geen hoger beroep mogelijk was. De betrokken rechters waren veelal bestuursambtenaren en spraken in hun eentje recht. Omdat de (Nederlandse) landrechters onmogelijk alle zaken konden afdoen, werd aan niet-juridisch geschoolde, inheemse rechters gevraagd de rechtsorde te handhaven.

m aan deze eis te voldoen, bepaalde legercommandant Spoor dat er Bijzondere Rechters benoemd konden worden door de commandant in een bepaald gebied, die dat werk zouden overnemen. Zij functioneerden vanaf het begin van de eerste Politionele Actie en moesten vonnis wijzen in strafzaken met een politieke achtergrond, bijvoorbeeld lidmaatschap van een verboden vereniging. Het aanstellen van Bijzondere Rechters bood onvoldoende resultaat. Daarom werd een nieuwe vorm van militaire rechtspraak in het leven geroepen. Bij verordening van het Militair Gezag werd, vanaf 5 maart 1948, de mogelijkheid geopend tot instelling van Bijzondere Krijgsgerechten (BKG's). Deze speciale rechtbanken waren gericht op het onmiddellijk berechten van personen die zich, in strijd met de Renville-overeenkomst, schuldig hadden gemaakt aan oorlogshandelingen tegen het wettige (Nederlandse) gezag. Daarbij ging het met name om daden van geweld en sabotage door pemoeda's tegen de Nederlandse strijdkrachten, en pogingen van Republikeinse militairen te infiltreren in door de Nederlanders bezette gebieden. Een BKG bestond uit drie rechters, alle drie officieren en benoemd door hun militaire superieur: de brigadeof territoriaalcommandant. De laatste moest het 'fiat executie' verlenen. 25

Luitenantgouverneur-generaal dr. H.J. van .Mook iaspecteert een erewacht van het KNIL. Om onmiddellijke executie te voorkomen kon men alleen nog om gratie verzoeken bij de luitenantgouverneur-generaal, later bij de Hoge Vertegenwoordiger van de Kroon. Van .Mook ging in ieder geval niet snel over tot het verlenen van gratie. Foto Spaarnestad

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen