VU Magazine 1991 - pagina 130

Tijdens de oorlog der Erlösung'. Later raakte hij verlamd, maar bleef ook toen - mede dankzij zijn vrouw - zeer produktief.

P

Door Johan de Koning

Prof.dr. H.J. Heering: lange zinnen. Foto Bram de Hollander

rof. Heering sprak ongeveer twee uur over hem. Hoe beoordeel je de spreekvaardigheid van zo'n oude maar energieke Sprekers man? Die dwingt al snel respect af. De spreker zat ietwat weggedoken in een grijs jasje achter een tafel. Onder het jasje droeg hij een inforeeft het zin om een avond mele beige koltrui. Naast hem stond over joodsefilosofiete pra- een oude bruine schooltas en voor ten, tijdens de Golfoorlog? hem lag een multoband, waar hij af Prof.dr. H.J. Heering vond van wel. en toe een blaadje in omsloeg, maar Hij is emeritus hoogleraar gods- weinig in keek. Met een duidelijke dienstwetenschap en zedenkunde te stem formuleerde hij lange zinnen, Leiden en sprak aan de Vrije Uni- die werden ondersteund door subtieversiteit in een serie over joodse filo- le gebaren met zijn lange rechte vinsofie. Je zou de oorlog, volgens hem, gers. kunnen beschouwen als een uiting Die zinnen kwamen altijd op hun van de westerse cultuur. En de eer- pootjes terecht, maar dijden soms ste die die cultuur op kritische wijze wel te ver uit. Om te voorkomen dat heeft gepeild - nog voordat iedereen het publiek het onderwerp dan niet in de jaren dertig over de crisis in de meer wist, herhaalde Heering het af cultuur ging schrijven - was de en toe, snel en luid uitgesproken. Duits-joodse filosoof Franz Rosen- Zodra je op een lange ritmische frazweig. se dreigde weg te dommelen, klonk Bij de baaanbrekers van iedere wes- het: "Rosenzweig!". Of: "Schepterse filosofische stroming vind je ping!" Dan wist iedereen weer waar geassimileerde joden, vertelde Heer- het over ging. ing: Marx, Witgenstein, Popper. Minder gelukkig was het gebruik Maar geen van allen heeft een jood- van woorden met uitgangen als se voornaam: Karl, Ludwig, Karl. 'atie', die de zinnen ontsierden. BijEn kun je je een Duitsklinkender voorbeeld: "De correlatie vindt haar naam voorstellen dan bijvoorbeeld cummulatie in de taal, maar conHeinrich Heine? Ook Franz Rosen- densatie in schrift is een fixatie." zweig groeide op als spekjood; tot Dat lijktfilosofie,maar het is klinkzijn veertiende wist hij niet wat klank. Nog eentje: "De indicatief koosjer eten was. Maar bij hem be- van de openbaring wordt in de gon de 'terugkeer'. Tijdens een nachtelijke gesprek met een religieuze neef bekeerde hij zich tot de gedachte dat de enige grondslag van de cultuur de liefde van God was. Hij werd echter geen christen. Dat vond hij overbodig, want hij was reeds jood {"Ich bleibe Jude."). De Eerste Wereldoorlog brak uit en Rosenzweig moest naar het front. Ondanks ziekte en ontberingen schreef hij lange brieven naar huis. Die werden gepubhceerd en vormden samen, in drie delen, zijn belangrijkste werk, 'Der Stern

H

32

schepping een imperatief." Of juist andersom? In de zaal zaten ongeveer zeventig mensen. Best veel gezien het onderwerp, want hoeveel mensen hebben er ooit van Franz Rosenzweig gehoord? Helaas bleek niet iedereen even vrijwillig door de winterkou naar Buitenveldert te zijn gekomen; studenten moesten bij de ingang een presentielijst tekenen. Maar naast mij zat een gepensioneerde onderwijzer uit Eibergen. Hij behoorde tot de dertig uitverkorenen voor een cursus Joodsefilosofiein Jerusalem, die vanwege de oorlog was uitgesteld. Hij had zich er uitgebreid op voorbereid en volgde deze serie nu als alternatief.

V

oor wie er niet was en toch iets over Rosenzweig wil weten het volgende. Rosenzweig keerde zich tegen de rede en de systeemzucht (bij het woord systeem, tekende Heering met beide handen een cirkel in de lucht en schudde hij het hoofd). Belangrijker dan argumenteren vond Rosenzweig het vertellen van verhalen. Kennis van de werkelijkheid kun je volgens hem het best opdoen op basis van ervaring. Tot die werkelijkheid behoren de mens, de wereld en God. Alledrie bestaan ze slechts in hun verhouding tot elkaar (de genoemde correlatie). God openbaart zich niet minder dan de wereld of de mens en is dus niet minder werkelijk. Heering zelf was het niet altijd met Rosenzweig eens. Na afloop van zijn lezing onstond er discussie over de vraag of God nu wel of niet onafhankelijk van de menselijke ervaring bestaat. Rosenzweig heeft volgens Heering onvoldoende toegelicht wat ervaring is. Als we ons opsluiten in de redelijkheid of het gezonde verstand, kun je niet ontdekken dat er een God is - zover wilde Heering wel gaan. Maar dat je op grond van ervaring kunt aannemen dat God bestaat, vond hij aanvechtbaar. Er zijn tenslotte ook andere ervaringen. En ineens klonk het: "Auschwitz!" En: "De Golf!" Filosofen worden somber van de oorlog. lU

VU-MAGAZINE—MAART 1991

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen