VU Magazine 1991 - pagina 167

in termen van macht. Voor Bush zal het in wezen worst zijn of de resoluties van de Veiligheidsraad zijn gedrag dekken of niet. Dekken ze dat niet, dan is dat heel jammer voor de Veihgheidsraad. De Wereldorde die Bush voor ogen zweeft is een orde waarin hij bepaalt wat goed is; niet alleen voor Amerika, maar ook voor de wereld. Het aanvaarden van een hoger normatief kader - een volkenrechtelijk kader bijvoorbeeld, of het kader van de rechten van de mens - is er voor hem niet bij. Tekenend is dat de Verenigde Staten bij vrijwel geen mensenrecht-verdrag partij zijn. Niet omdat ze tegen mensenrechten zijn, maar omdat ze ook maar de schijn willen vermijden ooit een wereldregering te accepteren. In het Amerikaanse beleid klinkt die weerzin heel sterk door; niet bij de individuele Amerikanen, wel bij de regering. De Monroe-leer is daar nog steeds van kracht: baas in eigen huis, en alsjeblieft geen pottekijkers. Die Nieuwe Wereldorde is dus geen internationale, maar een puur Amerikaanse orde.

N

ou wil ik bepaald niet de suggestie wekken dat alle volkenrechtsgeleerden het altijd gloeiend met mekaar eens zijn. Er zijn eigenlijk twee hoofdstromen in dit vakgebied. Er zijn juristen die het volkenrecht zien als een verlengstuk van de buitenlandse politiek. En er zijn juristen die zeggen: het volkenrecht is een normatief kader voor de buitenlandse politiek. In het eerste geval is het recht in feite ondergeschikt aan de politiek; in het tweede geval geeft het recht de grenzen aan die de buitenlandse politiek, van welk land VU-MAGAZINE—APRIL 1991

Prof.dr. P.J.I.M. de Waart (1932) is hoogleraar volkenrecht aan de Vrije Universiteit. Hij is voorzitter van de Nederlandse Vereniging voor de Verenigde Naties, lid van de Nationale Adviesraad voor Ontwikkelingssamenwerking en van de Adviescommissie Volkenrecht. Interview Gert J. Peelen Foto AVC/VU

dan ook, niet mag overschrijden. Het zal duidelijk zijn, dat ik tot het laatste kamp behoor. Hanteer je het eerstgenoemde uitgangspunt, dan zeg je daarmee in feite dat staten bepalen wat het volkenrecht precies inhoudt. Een positivistische stellingname, waarmee dus feitelijk het recht van de sterkste geaccepteerd wordt. Per definitie krijgen enkele staten het dan voor het zeggen. Dan is de volkenrechtelijke mening van de Verenigde Staten belangrijker dan die van bijvoorbeeld Nederland. Sterker nog: verandert de mening van de Verenigde Staten op een dag, dan verandert ook het volkenrecht. Dat is dus niet mijn opvatting. Ik huldig het standpunt dat het volkenrecht een normatief kader biedt waaraan de politiek van staten zich heeft te houden. Vraag is dan altijd: waar haal je die normen dan vandaan? Dat is een groeiproces. Welke opvatting je ook huldigt, er zijn tien, of acht, voor mijn part zeven geboden, die als basis kunnen dienen: gij zult niet doden, gij zult niet stelen, gij zult niet hegen, enzovoort. Dat zijn meta-juridische beginselen. Geef je die prijs, waartoe positivistisch ingestelde rechtsgeleerden dus in principe bereid zijn, dan

praatje over de chaos. Dan wordt recht onrecht.

N

iet doden, niet stelen en niet hegen, zijn natuurlijk wel erg primitieve normen. Het is dan ook de taak van het volkenrecht die beginselen nader uit te werken. De geschiedenis laat zien dat dit in een groot aantal gevallen al gebeurd is; er zijn veel afspraken gemaakt over het gedrag van staten onderling. Zoals de regel datje geschillen niet met geweld moet beslechten. Op zichzelf betekende dat al een hele vooruitgang. Vroeger kon je een oorlog winnen of verliezen. Het woord agressie bestond niet. En je werd niet gestraft omwille van het feit datje had aangevallen. Naarmate de bewapening toenam en er steeds geavanceerdere technieken werden ontwikkeld om oorlog te voeren, dreigde het onderscheid tussen burgers en militairen uit

zen. Maar als Nederland morgen besluit het apartheidssysteem in te voeren, of in Duitsland het nazisme weer de officiële ideologie wordt, dan zegt de wereldgemeenschap: ho even, dat kan niet. En dat beschouwt men dan niet als inmenging in binnenlandse aangelegenheden. Zo'n staat kan sancties verwachten. Kijk naar Zuid-Afrika, al verdient de manier waarop dat land is aangepakt, misschien niet de schoonheidsprijs voor effectiviteit. Recht en politiek kun je niet van elkaar scheiden. Het recht is geen statisch geheel - ook niet het volkenrecht - maar ontwikkelt zich, onder invloed van de ontwikkehngen van de techniek en de mogelijkheden van de mens. Neem als voorbeeld de regel datje niet zonder toestemming het luchtruim van een ander land mag binnenvliegen. Toen er satelieten kwamen was dat niet langer vol te houden.

In de Nieuwe Wereldorde die Bush nastreeft heb ik juridisch gesproken geenfiducie.Dan zie ik eerlijk gezegd meer in de perestrojka van Gorbatsjov.' het oog te raken. Toen begon men zich af te vragen of dit wel juist was. Daar zijn bijvoorbeeld het verbod op geweld en de universele rechten van de mens uit voortgevloeid. Het volkenrecht is zich blijven ontwikkelen, ook met betrekking tot het binnenlands gedrag van staten. Ieder land is vrij zijn eigen economische en politieke systeem te kie-

Daarop is het verdrag ontstaan, waarin de afspraak staat dat de kosmische ruimte internationaal is en door niemand kan worden toegeëigend. Het volkenrecht speelt met succes in op dat soort nieuwe situaties. Maar waar we nog steeds problemen mee hebben is het handhaven van vrede en veihgheid.

? 25

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen