VU Magazine 1991 - pagina 177

Waren de Nederlandse schrijvers uit de vorige eeuw echt zo saai? 'Lieve Marita' ging bij ze op bezoek en wekte een oudemannenhuis tot leven. 'Ik zou wel eens hartgrondig willen vloeken.'

JOHAN DE KONING

Pmlpoëten, heggeknippers spreekwoordenberijmers Over de Nederlandse literatuur in de negentiende eeuw wordt vaak iets lelijks gezegd. Niet alleen door ongeletterden: /./. Oversteegen was hoogleraar in de Nederlandse letterkunde en de literatuurwetenschap, in Amsterdam en Utrecht, en is nu emeritus. In een artikel in Hollands Maandblad, dat kortgeleden verscheen, betoogt hij dat de Nederlandse literatuur in de negentiende eeuw achterop raakte bij de dynamische wereld van economische expansie. De romans die toen verschenen omschrijft hij als "wandkleedjes in kruissteek, in namaak antiek Nederlands". De auteurs uit die tijd - ze waren afkomstig uit de betere middenklasse - schreven niet over wat er voorviel buiten hun eigen kring: de pastorie of de studentensociëteit. Ze knutselden lange volzinnen in elkaar, waarin - anders dan elders op de wereld en in de twintigste eeuw geen maatschappelijke of persoonlijke problemen aan de orde kwamen, of het moesten "de gevaren van de stoomtrein" zijn. Men durfde slechts tegen de heersende moraal in te gaan als niemand het zag, in brieven dus.

E

r is, volgens Oversteegen, slechts één uitzondering, maar die wil hij niet noemen, want daarover heeft hij het de laatste tijd te vaak gehad. Tot aan het optreden van de Tachtigers, met Emants als belangrijke voorloper, bleef de hteratuur een "bekoorlijk zijpad". VU-MAGAZINE—APRIL 1991

5 WiUem Bilderdijk met tulband. Staalgravure door D.J. Sluyter

Dit oordeel is de zoveelste bekrachtiging van een doodvonnis. Wie wil er daarna nog in gesprek met de vorigen, als ze zo stoffig zijn? Antwoord: Marita Mathijsen, letterkundig docent aan de Universiteit van Amsterdam. Om aan te tonen dat de doodgewaande schrijvers uit de vorige eeuw net zo levend zijn als de hedendaagse, heeft ze een boekje gepubliceerd met zogenaamde interviews. De uitspraken zijn citaten, de aankleding is verantwoorde fictie. , Het procédé werd in Nederland eerder gehanteerd door de journahst Martin van Amerongen, die als ir. H. Schuringa nep-interviews met tijdgenoten publiceerde. Zijn titel luidde 'De mens centraal'. Mathijssen varieert dit twintigste-eeuwse cliché met het negentiende-eeuwse equivalent: 'De geest van de dichter'. Van Amerongen werd destijds door enkele van zijn slachtoffers onmiddellijk naar de rechtbank gesleept, maar Mathijssen zal dat niet overkomen. Niet alleen omdat de tien schrijvers die zij tussen 1824 en 1885 zogenaamd interviewde allang onder de groene zoden liggen, maar ook omdat zij hen - ondanks haar kritische vragen - welwillender tegemoet treedt. "Neemt u me niet kwalijk, mevrouw, dat ik aanhoud", zegt ze tegen Truitje Bosboom-Toussaint. De achterflap roemt het grondige bronnenonderzoek dat de schrijfster heeft moeten verrichten, maar dat zal wel meevallen. Ooit moest ik zelf G.A. Breder o zogenaamd interviewen en daar was ik in een ochtend mee klaar, waarna ik rustig panne35

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen