VU Magazine 1991 - pagina 416

heid verwierf onder een groot pubhek, onder meer dankzij de vlotte pen waarmee veel beoefenaars ervan hun onderzoek beschreven. Konrad Lorenz, de aartsvader van deze benadering, schreef over agressie bij mens en dier. Desmond Morris zette in zijn bestsellers de mens te kijk als een naakte aap in een mensentuin. In Nederland, waar een sterke ethologische traditie bestaat, bestudeerde Nobelprijswinnaar Niko Tinbergen de samenleving in meeuwenkolonies. Maarten 't Hart schreef even indringend over het baltsgedrag van driedoornige stekelbaarsjes als over dat van gereformeerden en biologen. Ook niet-vakgenoten leverden hun bijdrage. Zo gaf cineast Bert Haanstra commentaar op overbevolking en agressie door in 'Bij de beesten af beelden uit de menselijke en de dierlijke samenleving naast elkaar te vertonen.

tig toe zitten kijken terwijl zij aan het stumperen waren en toen ze vertrokken omdat ze geen belangstelling meer hadden, zette hij de boel in een keer op elkaar en ging lekker die bananen op zitten eten." Dandy is niet de enige sluwe chimpansee in Arnhem. Frans de Waal beschrijft hoe Jimmie mensen die haar niet kenden te pakken nam door ze een strootje aan te bieden door de trahes van haar nachthok. Van onvoorzichtige vreemdelingen die het geschenk aannamen greep ze met een flitsende beweging de pols, die ze pas losliet als anderen het slachtoffer te hulp schoten. Een andere keer simuleerde een mannetje een week lang kreupelheid als hij degene passeerde die hem kort daarvoor gebeten had: hij wist dat de ander hem daardoor een tijdlang zou ontzien.

het onderzoek in Arnhem. De chimpansees in Burgers' Dierenpark zijn gehuisvest volgens zijn inzichten.

W

ie Dandy's gedrag als 'berekenend' labelt, aldus Van Hooff, interpreteert; hij zoekt motieven waar die misschien niet zijn. Moet de verklaring niet gezocht worden in zoiets mechanisch als conditionering? Van Hooff: "Men heeft altijd gepoogd het gedrag van dieren te verklaren met simpele stimulus-responsmodellen. Gedeeltelijk is dat ideologisch bepaald, omdat er in onze levensbeschouwing vaak een verschil is gemaakt tussen mensen en dieren. De mens zou functioneren volgens andere psychische beginselen dan het dier. 'Machiavellian Intelligence' geeft een heleboel suggestieve voorbeel-

D

Prof.dr. J.A.R.A.M. van Hooff: 'Jacht heeft niets met vijandschap te maken.' Foto Rijksuniversiteit Utrecht

e chimpanseekolonie van Burgers' Dierenpark is al twintig jaar een brandpunt van gedragsonderzoek. De Jongh: "Er is in geen enkele andere dierentuin gedragsonderzoek dat al zo lang loopt." De toegankelijkste studies van het leven in de kolonie zijn 'Chimpansee Politiek' (1982) en 'Verzoening' (1988) van Frans de Waal. Hij schildert daarin een levendig beeld van gekonkel, coalitievorming en conflicten. Maar de boeken van De Waal zijn meer dan leesbare verhandelingen over diergedrag. Als familieromans beschrijven ze de ontwikkeling van de verhoudingen tussen de Arnhemse chimpansees. De dieren zijn personages met een eigen karakter. Toen Tom de Jongh me Mama, Tepel en Dandy aanwees, was dat een weerzien met oude bekenden. Dandy, getooid met een gesoigneerd grijs ringbaardje, wordt door De Waal beschreven als de intellectueel van de groep. Hij is de voormalige leider en werd van de troon gestoten door Fons. Dandy liet een staaltje van zijn intelligentie zien bij het bekende experiment met de tros bananen die buiten het bereik van de langste arm is opgehangen, maar dicht bij een stok en een paar kisten. De Jongh: "Hij zag wat hij moest doen, maar hij durfde het niet waar de anderen bij waren. Hij heeft rus10

In hun recente boek 'Machiavellian Intelligence' verzamelden Richard Byrne en Andrew Whiten meer van zulke sterke staaltjes van list en bedrog bij apen. Dergelijk gedrag lijkt te bewijzen dat chimpansees net als mensen hun eigen bedoelingen kunnen verbergen. Maar is dat ook zo? Dat is voor de wetenschap nu juist de vraag, aldus prof.dr. J.A.R.A.M, van Hooff, hoogleraar in de vergelijkende gedragsleer aan de Rijksuniversiteit Utrecht en coördinator van

den die tot de aanname voeren dat dieren benul hebben van de effecten van hun eigen handelen en dus anticiperend op die eff"ecten hun gedrag aan kunnen passen. Maar de bewijslast Hgt verrekte lastig. Je moet als een Sherlock Holmes uit het gedrag van die apen afleiden welke motieven erachter zitten. Voorbeelden van slimme experimenten op dat gebied zijn die van de Amerikaan Premack. Die vroeg zich af of chimpansees psychologen zijn, dat wil zegVU-MAGAZINE—NOVEMBER 1991

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen