VU Magazine 1991 - pagina 208

geen verifieerbare werkelijkheid buiten ons die onafhankelijk is van onze waarneming. De waarnemer en het waargenomene zijn één en onscheidbaar."

V

Dr. Willem B. Drees: 'Antwoord aan Hawking'. Foto Kees C. Keuch AVC/VU

oor de fysicus betekent dit een absolute grens aan wat er via de natuurkunde te ontdekken valt; een feit dat voor degenen die het openlijk durfden erkennen, een frustratie opleverde. Zoals voor Wolfgang Pauli, medegrondlegger van de kwantumfysica. Het opgeven van het basisidee van causaal-deterministische natuurwetten was voor hem de prijs die voor het nieuwe inzicht moest worden betaald. Hij is er desondanks tot aan zijn dood over blijven tobben. Wat Van den Beukei bevreemdt, is dat veel van Pauli's collega's, tegen beter weten in, zich aan het causaal-determinisme blijven vastklampen. "Wat kan er toch voor aantrekkelijks steken in een beeld van het heelal dat bestaat uit een verzameling atomen die misschien ooit, in het begin, door God geschapen en in beweging gezet zijn en die zich sindsdien bewegen op een door ijzeren natuurwetten volstrekt voorgeschreven manier, waar met geen mogelijkheid iets aan te ver-

22

anderen valt?", vraagt hij zich af. Ronduit absurd vindt hij het "als men gelooft dat ook de mens, inclusief de menselijke geest, daaraan onderworpen is. Dan is iedere vrijheid weg. () Waarom zou je zoiets willen geloven, zeker als het niet langer hoeft?" De kwantumfysica leert dus dat waarnemer en waargenomene één zijn. Die les was schokkend voor het zelfbeeld van de natuurkundige én dat van de mens. Een antwoord op de vraag 'waarom?', gaf de Israëlische fysicus Max Jammer tijdens een tafelrede ter gelegenheid van een diner voor natuurkundigen in '87. "Alle voorafgaande revoluties in de wetenschap, die van Copernicus of Darwin, hebben de mensheid weggezet uit het centrum van de schepping en hem teruggedrongen in de rol van louter toeschouwer van het kosmische drama", sprak Jammer tussen hoofdgerecht en toetje. Maar: "De kwantumrevolutie brengt de mens terug naar het centrum van het toneel." Aardig voor de mens, die zich al een paar eeuwen lang eenzaam en ontheemd voelde in een kosmos vol zielloze materie, en die zich door deze nieuwe omwenteling weer als vanouds deelgenoot weet van dit universum. Aardig ook dat

VU-MAGAZINE—MEI 1991

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen