VU Magazine 1991 - pagina 428

^

over de dingen waaraan zij meewerken. Dat is, ik geet het toe, nogal ambitieus." emand die al vele jaren geïnspireerd door christelijke waarden het begrip 'verantwoordelijkheid' met voedzamer waar dan lucht probeert te vullen is de econoom prof.dr. B. Goudzwaard. In 1976 publiceerde hij zijn veelgelezen boek 'Kapitalisme en vooruitgang' waarin hij de ongebreidelde tixatie op economische groei en materiële vooruitgang van de westerse samenlevingen hekelde. Hij beperkte zich niet tot kritiek, hij deed ook suggesties aan de hand over hoe het anders zou kunnen; zo was hij in de jaren zeventig auteur van het CDA-programma Niet Bij Brood Alleen. Niettemin is Goudzwaard bij de uiteindelijke totstandkoming van het CDA geen lid geworden. De voormalige ARP-man is sindsdien partijloos. Gelooft hij misschien niet meer in partijvorming op grond van christelijke principes? Goudzwaard: "Ik heb daar inderdaad voor een belangrijk deel mijn vertrouwen in verloren. Dat heeft ook te maken met het feit dat Niet Bij Brood Alleen niet uitgevoerd is. Van Agt heeft met zoveel woorden gezegd dat dit programma niet het zijne was. Misschien was de tijd er nog niet rijp voor, maar misschien moetje ook zeggen dat een politieke partij een organisatie is die zich sterk laat leiden door wat zich aan concrete belangen in een samenleving aandient. Mijn probleem is dat dieperliggende, verderreikende belangen van de samenleving in haar geheel daardoor in het gedrang komen." Ondanks zijn afscheid van de partijpolitiek heeft

doende afzetmarkten voor hun produkten vinden. Heel mooi wanneer bij wijze van neveneffect daardoor ook nog eens de werkloosheid wordt verminderd.

S

chuilt hier niet het probleem van die verantwoordelijkheidszin, vraag ik aan Goudzwaard; individuen en organisaties zijn misschien best overtuigd van het nut van milieubehoud en armoedebestrijding, maar ze snijden zichzelf in de vingers wanneer ze drastische maatregelen zouden nemen. "Als mensen op eigen houtje iets proberen te verbeteren worden ze lamgeslagen door de mensen die wel de voordelen opstrijken maar daarvoor niet de benodigde offers wensen te brengen", beaamt Goudzwaard. De voor de hand liggende suggestie om de last van de verantwoordelijkheid dan maar op de schouders van de overheid te deponeren, wijst hij evenwel af. De overheid moet al zoveel doen en is bovendien meestal niet in staat om meer te doen dan aangerichte schade achteraf een klein beetje te repareren. Voor Goudzwaard is het daarentegen essentieel dat er zo weinig mogelijk schade wordt aangericht. Zijn suggestie om de impasse te doorbreken: "Laten we op een andere manier de samenleving institutionaliseren. Er

moet opnieuw nagedacht worden over de architectuur van de samenleving, Er is een bredere vorm van sociaal-economisch overleg noodzakelijk waarbij bijvoorbeeld ook milieugroepen betrokken dienen te worden. Er is een maatschappelijk beraad noodzakelijk waarbij vergeten plekken aan de orde komen, waarbij bepaalde belangen geherformuleerd worden. Het chhstelijk-sociaal congres kan een voorzet zijn voor zo'n breed maatschappelijk beraad."

het woord 'verantwoordelijkheid' op een andere manier functioneren. Je maakt afspraken over hoe je de verantwoordelijkheid gestalte geeft, hoe je in bepaalde taken groeit met alle harde consequenties vandien wanneer je daaraan niet voldoet. Je kunt dan spreken over een bredere economische verantwoordelijkheid." Voor Goudzwaard is het menens: "We moeten hard zijn in het trekken van de conclusie dat een samenleving die op geen enkele wijze een vergrote verantwoordelijkheid op zich wil nemen, niet geloofwaardig is. We komen opnieuw voor de keuze te staan. Het kiezen voor produktie- en consumptiestijging, voor de verhoging van de levensstandaard zal de vrijheidsgraden voor een effectief politiek beleid aanzienlijk verkleinen. Het wordt tijd om op te houden met de prietpraat dat je meer kunt consumeren en tegelijkertijd het milieu kunt behouden. Zoiets is echt uitgesloten. Zachte heelmeesters maken hier stinkende wonden."D

Goudzwaard onversaagd geprobeerd mensen en organisaties te overtuigen van de noodzaak van een breder verantwoordelijkheidsbesef. Gemakkelijk ging dat zelden. Kwam hij in een delegatie van de Raad van Kerken op bezoek bij Philips en werd er gesproken over 'verantwoordelijkheidsbesef' dan reageerde de Philips-top in de trant van: 'dat is allemaal een kwestie van ethiek en geloof, als persoon zijn wij daar zeker op aanspreekbaar, maar een bedrijf doet niet aan ethiek of geloof'. Armoedebestrijding en terugdringing van werkeloosheid, het zijn prachtige doelstellingen, maar ze vormen niet de eerste zorg voor het bedrijfsleven. Voor bedrijven is belangrijk dat hun concurrentiekracht vergroot wordt en dat ze vol22

VU-MAGAZINE—NOVEMBER 1991

Prof.dr. B. Goudzwaard; 'De prietpraat moet afgelopen zijn.' Foto Kees Keuch -AVC

'Een samenleving die niet bereid is om een vergrote verantwoordelijkheid op zich te nemen, is ongeloofwaardig.'

'Als verantwoordelijkheid alleen zou betekenen de zorg I voor het eigen werk en ^" inkomen, dan zijn we snel uitgepraat.'

Foto Roel Burgier -HH

E

en dergelijke vorm van overleg mag in geen geval een vrijblijvend theekransje worden, waarbij de deelnemers zich van eikaars goede bedoelingen proberen te overtuigen. Er dienen harde afspraken gemaakt te worden. Goudzwaard: "In de Amerikaanse milieupolitiek is gezegd dat wanneer in het jaar 2000 auto's niet tot op een bepaald niveau van hun vervuilend karakter zijn ontdaan, er mogelijk bedrijven gesloten moeten worden. Bij zulke afspraken gaat

VU-MAGAZINE—NOVEMBER 1991

23

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen