VU Magazine 1991 - pagina 85

uit stappen. Hij vroeg de commissaris van politie ter plaatse onmiddellijk inlichtingen te verzamelen over het "gezin en zijn aanhang" en "deze vreemdelingen" uit te leiden, eventueel wegens gebrek aan middelen van bestaan. De commissaris liet per kerende post weten dat dit niet zo eenvoudig was omdat de grootfamilie S. in het bezit was van woonwagenvergunningen en al vele tientallen jaren in Limburg woonde.

V

an der Minne schrok daarvan. Hij verkeerde in de stellige overtuiging met zigeuners van doen te hebben en begreep daarom niet dat lokale autoriteiten hen - tegen alle adviezen van de rijksoverheid in - ongemoeid hadden gelaten en zelfs in staat gesteld zich in Nederland te vestigen. Om het tij te keren startte hij begin 1929 een brievencampagne aan Limburgse gemeenten, waarin hij het gedrag van de familie S. koppelde aan dat van een andere familie, die hoorde bij de groep Lowara die al wel als zigeuners werden beschouwd. Die familie was volgens de kolonel "de schrik van het platteland". Van der Minne vroeg de gemeenten naar het gedrag van de familie S. Hij kreeg veertien brieven terug;

meld werd, en zeven brieven waarin stond dat er geen klachten waren. "Zij zijn hier geen roofbende en ook niet de schrik der streek", stond in één van die brieven. Maar de kolonel veranderde niet van gedachten. Hij beschouwde ook de Sinti als zigeuners en daarmee als ongewenste elementen. Omdat velen van hen inmiddels de Nederlandse nationaliteit hadden verkregen vreesde hij dat Nederland ze nooit meer kwijt zou raken. In zijn rijk gedocumenteerde en uitstekend geschreven boek zoekt Leo Lucassen antwoord op twee vragen: hoe heeft de houding van Nederlandse autoriteiten tegenover zigeuners, die onder de Duitse bezetting zulke verstrekkende gevolgen had, in de daaraan voorafgaande periode vorm gekregen? En: vormen zigeuners wel zo'n aparte en herkenbare groep als in de regel gedacht wordt? Op zoek naar het ontstaan van de stigmatisering gaat Lucassen ver terug in de geschiedenis. In het begin van de vijftiende eeuw vertonen zich nieuwkomers in West-Europa die zeggen dat ze pelgrims zijn uit 'Klein-Egypte'. Vandaar dat men hen aanduidt als Egyptenaren, Gipten, Gypsies en Gitanos. Vanwege hun donkere huidskleur worden ze ook wel als op drift geraakte Tataren of Saracenen beschouwd. In de loop van de vijftiende eeuw raakt, met name in de Duitse staten, een derde term in gebruik: zigeuner. Het woord zou verband kunnen houden met het Griekse athinganoi, de naam van een sekte in Klein-Azië die zich van toverkunsten zou bedienen. Een vierde term vindt vooral in Nederland ingang: heiden (meervoud: heidens). Het kan zowel nietchristen betekenen, als slaan op iemand die zich op de heide (het platteland) ophoudt.

A drie met vage klachten over bedelen en waarzeggen, één waarin over diefachtigheid gesproken werd, drie waarin - ondanks het uitdrukkelijke verzoek - niets over hun gedrag geVU-MAGAZINE—FEBRUARI 1991

anvankelijk worden de nieuwkomers overal gastvrij ontvangen, maar rond de eeuwwissehng komt daarin verandering. De zigeuners worden in Duitsland beschuldigd van spionage voor de Turken. In navolging van Duitse edicten worden ook in de Nederlandse gewesten publieke bevelen ('plakkaten') afgekondigd waarin het heidens simpelweg verboden

wordt zich nog langer in deze gewesten op te houden. Degenen die zich daar niets van aantrekken wordt lijfstraf in het vooruitzicht gesteld. Lucassen verklaart deze omslag als een uitvloeisel van de algemene verharding van het overheidsbeleid met betrekking tot rondtrekkende groepen die zich zouden onttrekken aan geregelde arbeid en die op de bevolking zouden parasiteren. In de zestiende eeuw verandert het denken over bedelen en in de loop van de zeventiende eeuw worden de heidens, mede onder invloed van de economische recessie van 1630, steeds verder in het nauw gedreven. In heel West-Europa wordt hen het verblijf ontzegd. Het hoogtepunt van de 'Heydenjachten' ligt tussen 1700 en 1730, wanneer de gewesten onderhng en zelfs met Duitse staten samenwerken. Het verst van de Nederlandse

Het waren Nederlandse ambtenaren die in 1944 bepaalden wie wel en wie niet als zigeuner naar Auschwitz moest worden gedeporteerd. gewesten gaat Overijssel, waar vanaf 1725 gewapende heidens straffeloos gedood mogen worden en men een jaar later zelfs alle heidens vogelvrij verklaart. Velen worden gedood of op de vlucht gejaagd. In de literatuur wordt de schuld voor de vervolging van de heidens meestal eenzijdig bij hun vermeende criminele gedrag gelegd. Lucassen weerlegt dit overtuigend. Uit bestudering van 108 gedocumenteerde kwesties in de periode 1420-1530 blijkt dat slechts in vier gevallen criminaliteit tot een proces heeft geleid. De aanklachten hebben voornamelijk betrekking op waarzeggerij. De toenemende criminaliteit in Zigeunervrouw 1900. de tweede helft van de zeventiende Foto Henri eeuw is volgens Lucassen eerder het Berssenbrugge gevolg dan de oorzaak van het repressieve overheidsbeleid. In de periode 1750-1868 gaan de overheden er vanuit dat de Republiek zigeunervrij is. Het oude heidensbeeld - overwegend negatief, maar niet van alle romantiek ge31

rond

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen