VU Magazine 1991 - pagina 419

heden die chimpansees daarbij in de loop van de evolutie ontwikkelden, kwamen hen in een later stadium van pas tijdens gezamenlijke jachtpartijen. Van Hooff: "Chimpansees hebben geleerd, meer dan apesoorten die niet die verbondenheid tussen mannen kennen, op elkaar te letten. Daardoor kunnen ze iemand gezamenlijk buiten de deur werken, maar ook een prooi de weg afsnijden. Daar is ook tolerantie voor nodig: dat je het streven opgeeft om zelf als eerste de prooi te pakken te hebben. Dat kan alleen als iedereen na afloop bereid is om te delen." Een soortgelijke ontwikkehng maakten de voorouders van de mens door, veronderstelt Van Hooff'. Zit het oorlogvoeren, als dat zo oud is, ons in het bloed? In 1986 gaf een aantal agressieonderzoekers een verklaring uit waarin zij zich keren tegen de - berustende of opportunistische - aanvaarding van oorlog als een natuurlijk gegeven. Het is wetenschappelijk onjuist, aldus de Verklaring van Sevilla over het Geweld, te zeggen dat de agressiefste leden van onze soort evolutionair de beste kansen hadden. Oorlogszucht zit niet in onze genen. "Zij protesteren door die verklaring tegen de opvatting dat oorlog een natuurlijk fenomeen is", aldus Van Hooff. Voor zulke "natuurlijke" fenomenen worden vervolgens gevaarlijke en onjuiste verklaringen gezocht: zo zou oorlog bevolkingsproblemen oplossen. Van Hooff": "De rechtvaardiging van een verschijnsel kan nooit gevonden worden in het feit dat het er nou eenmaal is. Uitsluitend in het feit dat wij de gevolgen ervan accepteren. En als we dat niet doen moeten we dat verschijnsel uitbannen, hoe dan ook. Mensen zoeken naar rechtvaardigingen voor alles wat ze doen en ze zoeken die vaak in een wetenschappelijke verklaring. Maar een verklaring is geen rechtvaardiging." ü

Literatuur J.A.R.A.M. van Hooff, G. van Benthem van den Bergh en J. Rabbie (red.): Oorlog, Multidisciplinaire beschouwingen. Hoogezand,1990. Frans de Waal; Chimpansee Politiek. Macht en seks bij mensapen. Amsterdam/Antwerpen, 1982. Frans de Waal: Verzoening. Vrede stichten onder apen en mensen. Utrecht, 1988.

VU-MAGAZINE—NOVEMBER 1991

Éi

enn Dreck Mist wifd will E f gefahren werden", hoorde ik mijn vader soms zeggen als iemand status verworven had, en dan prat ging op de daarbij horende faciliteiten, zoals auto-met-chauffeur. Modder heeft voor propere mensen als wij noorderlingen een negatieve connotatie. Stof gaat nog. Op Aswoensdag, de dag na carnaval en de eerste van de veertigdaagse vasten, werd tot voor kort kerkgang verwacht. De dienstdoende geestelijke drukte de boefvaardigen een kruisje van as op het voorhoofd, de huivehngwekkende tekst prevelend "pulvis es et in pulverem re verte ris", stof zijt gij en tot stof zult gij wederkeren. Jammer dat zo'n tot inkeer stemmend ritueel thans in onbruik is. Van Franciscus Borgia, die de tweede 'generaal' van de Jezuieten-orde zou worden, vertelt Reinhold Schneider (in zijn biografie van Filips II), dat het besluit om in te treden was ingegeven door de uitoefening van een macabere plicht. Als hoogste edelman van de hofhouding moest hij voor de begrafenis van de koningin (die weken eerder was gestorven) controleren dat de kist inderdaad het lichaam van de majesteit bevatte. "Zo gaat de glorie der wereld voorbij", moet hij in ontzetting geroepen hebben. Tot stof zult gij wederkeren maar niet tot het slijk der aarde, In zijn zeventiende eeuwse religieuze best-seller 'Pilgrim's Progress' laat John Bunyan een

Wi

hoofdfiguur zo toegewijd harken in het aardse slijk dat hij de (hemelse) kroon boven zijn hoofd niet ziet. Zulke muckrakers waren, volgens president Teddy Roosevelt in 1906,

maal was het nadat het Driemanschap het rapport inzake de Lockheed-affaire had overhandigd... Zelfs voor een onschuldige routine-opname wordt de boodschapper gestraft.

2

Muckraker

LU

(D CC

Z)

cc

ook die hervormingsgezinde journalisten die verslag deden van de veelheid aan ellende, corruptie en machtsmisbruik in het Amerika van die jaren. De term is een geuzennaam geworden voor journalisten die maatschappelijke misstanden uitpluizen en beschrijven. Woodward en Bernstein van de Washington Post, de onthullers van het Watergate-schandaal dat president Nixon zijn ambt kostte, zijn in onze dagen beroemde voorbeelden. "Jullie willen altijd met modder gooien", krijgen zulke journalisten van brave burgers te horen. De samenleving is niet altijd dankbaar aan hen die de onderkant daarvan blootleggen. Ik herinner mij een vrouw uit mijn kennissenkring die hevig verontwaardigd was, toen het NOSJournaal kort de koninklijke standaard in beeld bracht die juist boven Paleis Soestdijk werd gestreken. Die opname was al zo vaak gemaakt in reportages waarbij de koningin het paleis verliet. Maar dit-

Onderde titel 'Onthullingsjournalistiek', zoals muckraking bij ons is gaan heten, is door Piet Bakker een 'leidraad voorde speurende verslaggever' uitgegeven ter gelegenheid van het vijfentwintig jarig bestaan van de Sctiool voor Journalistiek in Utrecht, 3 oktober jongstleden. De schuchterheid van onze tot de jaren zestig verzuilde pers om de functie van onthuller te vervullen wordt beschreven, plus de ontwikkeling sindsdien, en de grenzen die in acht moeten worden genomen. Soms maken journalisten zich iets te dik als zelf-aangestelde 'wachthonden van de democratie', Feit is echter dat openbaarheid, althans in een geciviliseerde samenleving waarin de burgers de gang van zaken kunnen beïnvloeden, het belangrijkste element van controle op machthebbers geworden is. Het heir van voorlichters en pr-mensen dat hen omringt bewijst het. De School is dan ook voor Journalistiek èn Voorlichting.

13

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen