VU Magazine 1991 - pagina 426

^

algemeenheid onontkoombaar te zijn bij grote woorden als verantwoordelijkheid, solidariteit en gerechtigheid. Het zijn woorden die een beroep doen op warme instemming, op het zondagse gevoel van goedheid in een mens. Wel eens iemand horen zeggen: ik ben faliekant tegen gerechtigheid, geef mij de ongerechtigheid maar? Tegelijkertijd staat het door de onbestemdheid van die begrippen eenieder vrij om zijn eigen invulling eraan te geven. Is er sprake van gerechtigheid wanneer mijn auto net zo snel en comfortabel is als die van mijn buurman, of pas wanneer ook de laatste hongerende ziel in Opper Volta uit zijn nood bevrijd is? Begripsmatige vaagheid is uitstekend voor het bevorderen van het familie-gevoel. Geschaard rond het vuurtje van die hooggestemde begrippen kan elk lid van de christelijke familie zich verwarmd voelen. Normaal gesproken zijn die familiebanden misschien helemaal niet zo hecht meer, zijn de verschillen tussen christenen onderling wellicht groter dan de overeenkomsten. Misschien bestaat er wel niet meer zoiets als 'de christelijk-sociale beweging', en wordt alleen nog maar krampachtig een illusie daarvan gekoesterd. Het vuur is gedoofd, de omstanders zeggen rillend hoe behaaglijk ze zich voelen.

V

an Zuthem beklemtoont evenwel dat saamhorigheid ten koste van alles geen doel in zichzelf is. Natuurlijk hoopt hij dat tijdens het christelijk-sociaal congres dat in november gehouden wordt, een brede overeenstemming tot stand komt. Het zal allemaal nog moeten blijken. Als die overeenstemming maar niet gebaseerd is op inhoudelijke vaagheid. Op zo'n fundament kan een mens niet bouwen. Wat hem betreft dienen er wel degelijk concrete keuzes gemaakt te worden. Het begrip verantwoordelijkheid, vindt Van Zuthem, moet opnieuw geijkt worden omdat de bestaande betekenis tot op de draad versleten is. Hij vindt dat verantwoordelijkheidszin vooral betrekking hoort te hebben op milieubehoud en op oplossing van sociale problemen in de samenleving. Als arbeidssocioloog heeft Van Zuthem altijd gehamerd op het vergroten van de verantwoordelijkheid van werknemers in het bedrijfsleven. Toch is meer medezeggenschap voor hem geen doel in zichzelf. Hij koestert zelfs een zekere argwaan ten aanzien van de pogingen die gedaan worden in het bedrijfsleven om werknemers meer bij de gang van zaken te betrekken. "Al die maatregelen hebben als doel om door vergroting van de arbeidssatisfactie de produktiviteit te vergroten. Het betreft uitsluitend een funcf/one/e verantwoordelijkheid, dat wil zeggen een verantwoordelijkheid voor je eigen positie. De mensen wordt niet gevraagd of het produkt dat het bedrijf levert wel zinvol is; was dat wel het geval, dan zou je over suóstónf/ë/e verantwoordelijkheid kunnen spreken." 20

Ziet u voor zich dat mensen zich zulke vragen gaan stellen? "Dat zie ik voor mij." Ook wanneer het ten koste gaat van de eigen werkgelegenheid? "Misschien moet er hier ook wel minder werkgelegenheid zijn met het oog op de rest van de wereld. We hebben het toch over verantwoordelijkheid, over solidariteit, over gerechtigheid? Als verantwoordelijkheid alleen zou betekenen zorg voor het eigen werk, inkomen en voor het persoonlijk belang, zijn we snel uitgepraat."

H

et is Van Zuthem bovendien een doorn in het oog dat we een groot deel van ons hulpbetoon, de verantwoordelijkheidszin in handen van de overheid hebben gelegd. Op die manier kunnen we ons als individuen er gemakkelijk van af maken, de overheid knapt alle problemen wel op. De noden van zieke bejaarden, manisch-depressieve patiënten, daklozen in Bangladesh, via ons belastinggeld kan de overheid de nodige specialisten aan het werk zetten die bijstand verlenen. Is zoiets nu ook weer een

CO

O

o

o

"co

SS

"o o c/>

O "co

UJ

Grote gezinnen in veel te kleine, gammele huizen; een loonarbeider die lange werkdagen maakt, vaak langer dan tien uur; er staat weinig tegenover, het loon dat hij krijgt is nauwelijks toereikend om in de meest wezenlijke behoeften van zijn gezin te voorzien, de werkomstandigheden zijn doorgaans ongezond. De kindersterfte is hoog, en wanneer kinderen wel overleven zijn de pedagogische omstandigheden verre van ideaal: geen enkele privacy, slechte hygiëne, gebrekkig onderwijs. Tegen die maatschappelijke achtergrond vond in 1891 een tweetal belangrijke gebeurtenissen plaats. Paus Leo XIII sprak zijn Rerum Novarur uit en in protestant-christelijke kring werd he eerste christelijk-sociaal congres gehouden. Ze wel van katholieke als protestantse zijde werd cit aandacht gevestigd op de noden van de ar beidende klasse en werd naar wegen gezoch om aan onduldbare toestanden een einde t( maken. Rerum Novarum en het christelijk-sociaal con gres worden gezien als mijlpalen in de ontwikke ling van een 'sociaal bewustzijn' van de kerker Niet altijd staan christenen, zo lijkt de geschiedenis ons te leren, aan de kant van de machthebbers, soms hebben ze ook gekozen voor de machtelozen. Het is echter ietwat overdreven om te zeggen dat de christenen louter gedreven werden door onbaatzuchtig mededogen met de armen en verdrukten. Mededogen gaat, zoals wel vaker, hand in hand met eigenbelang. Van christelijke zijde werd met leedwezen gecon-

VU-MAGAZINE—NOVEMBER 1991

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen