VU Magazine 1991 - pagina 288

mande ruimtevaart zal een opdonder krijgen die gelieerde programma's als het ruimtestation hun bestaansrecht doet verliezen.

Z

o ver is het echter nog niet. Dit jaar is een handjevol f Shuttlemissies ingeroosterd en het aantal groeit tot de eeuwwisseling gestaag. Strikt genomen hebben de Amerikanen de Space Shuttle eerst dan werkelijk nodig. Het internationale ruimtestation Freedom dat rond die tijd operationeel moet zijn, vraagt om een regelmatige vrachtvaarder. Oorspronkelijk was voorzien dat het complete station tijdens Shuttlemissies geassembleerd zou worden. Nu blijkt dat het vereiste aantal vluchten niet haalbaar is, wordt voor een deel omgezien naar conventionele raketten. Waar is de Space Shuttle dan wel goed voor? Het lanceren van satellieten kan met conventionele raketten goedkoper. Reddings-en reparatiemissies van gestrande kunstmanen zijn er wel geweest, maar dienden in de eerste plaats om de veelzijdigheid van de Shuttle te demonstreren. Momenteel wachten een bijziende Huhhle Space Telescope en een defecte Intelsat-VI communicatiesatelliet enkele jaren voordat er een kosmische wegenwachter langs komt. De wetenschap dan? Afgezien van kleinere experimenten die op het

H[et 'verloren gaan' van een Shuttle is een wat eufemistische uitdrukking voor een ongeluk waarbij het ruimteveer - opnieuw - met man en muis vergaat. middendek van het ruimteveer worden uitgevoerd, blijft het wetenschappelijke belang van de Shuttle beperkt tot een enkele Spacelabmissie. Die duurt doorgaans een dikke week en sluit bepaalde categorieën proefnemingen daardoor uit.

D

c Space Shuttle is een 'magnificentflyingmachine', gaf de Verenigde Staten een

CD O

Cl.

Het oorspronkelijke concept voor de Space Shuttle is nu een kleine twintig jaar oud. Desondanks zal het nog zeker tot halverwege de volgende eeuw duren voordat NASA haar ruimtependel voorgoed afschrijft. Vooral sinds het Challengerongeluk wordt binnen NASA en de Amerikaanse industrie druk geschetst en gegumd op ontwerpen voor een ruimtetransportsysteem dat de Shuttle uiteindelijk moet opvolgen. Zo'n Shuttle II zou een tussenstap moeten zijn op weg naar een echt ruimtevliegtuig dat horizontaal van elk vliegveld kan opstijgen en passagiers en vracht in een mum van tijd naar de andere kant van de wereld kan brengen. De reistijd van bij voorbeeld New York naar Tokyo zou met zo'n National Aerospace Plane kunnen worden bekort tot een uurtje of twee. President Reagan toonde zich destijds een groot voorstander van het project, maar de regering Bush lijkt wat minder enthousiast. In 1993 wordt besloten of een eerste prototype, de X-30, wordt ontwikkeld. NASA heeft het futuristische ruimtevliegtuig nooit hoog op haar agenda gezet, vooral omdat de alledaagse beslommeringen met de Space Shuttle simpelweg te veel geld en menskracht opeisen. Er komen twaalfduizend mensen aan te pas om een Space Shuttle te lanceren. Er is nauwelijks een ruimtevaartproject in de Verenigde Staten te vinden dat niet op enigerlei wijze verbonden is met de Shuttle. Continuïteit van het programma is daarom de eerste zorg van NASA.

technologische voorsprong in de ruimte en heeft de Amerikaanse lucht- en ruimtevaartindustrie op een hoger plan gebracht. Dat is waar. De rechtvaardiging van een dergelijk monsterproject mag volgens velen echter niet in de indirecte toepassingen ervan worden gevonden. Totdat de Shuttle waarlijk een lijndienst met Freedom gaat onderhouden, mist het ruimteveer een bestemming. De Space Shuttle is een veerpont die aan het eind van de vaart aan de kade van vertrek terugkeert, zonder ergens te zijn aangemeerd. In die zin functioneert het Russische systeem efficiënter: het ruimtestation Mir doet al sinds 1986 dienst als vaste verblijfplaats voor groepen kosmonauten, die worden gehaald en gebracht met Soyoez-TM capsules die in feite al twintig jaar dienst doen. Het gebrek aan ruimte en comfort in die ouderwetse cabines wordt ruimschoots vergoed door de gemakken van een vast adres in de kosmos.D

Niettemin wordt, zij het op betrekkelijk kleine schaal, gezocht naar een opvolger. Regelmatig presenteren NASA, de ruimtevaartindustrie en de onderzoeksinstituten ontwerpstudies. Vorig jaar werd bekend dat NASA studeert op de mogelijkheid een kleine ruimtetaxi te ontwikkelen die tien astronauten tegelijk van en naar het ruimtestation Freedom kan vervoeren. Opmerkelijk is dat het ontwerp van dit Personnel Launch System (PLSj erg veel lijkt op een voorloper van de Russische ruimtependcl Boeran. Tussen 1982 en 1984 maakte deze onbemande mini-shuttle vier keer een proefvlucht. Het ontwerp trok veel aandacht in het westen. De Amerikaan.se 'kopie' is bijna dertig meter lang en kan beduidend minder vracht meenemen dan de huidige Shuttle. Beide ruimtependels zouden elkaar in eerste instantie dan ook moeten aanvullen. Het Personnel Launch System kan worden gebruikt als reddingsloep voor de bemanning van het ruimtestation, maar kan ook op eigen kracht missies uitvoeren. Het PLS kan op elke grote luchthaven landen en zou maar liefst 86 procent minder onderhoud en vluchtvoorbereiding vergen dan de huidige Shuttle. Een nieuw fenomeen waarmee de Amerikaanse ruimtevaart zal moeten leren leven, is dat de Space Shuttle vanaf de eeuwwisseling niet meer het monopolie heeft op min of meer vaste lijndiensten met de ruimte. Rond het jaar 2000 maakt de Europese ruimtependel Hermes zijn eerste vlucht. Hermes heeft een bemanning van twee en kan één

passagier meenemen. De kleine ruimtetaxi kan zowel koppelen aan Columbus - het Europese deel van het Amerikaanse ruimtestation Freedom - als aan de Mir, al sinds 1986 werkplaats van Russische kosmonauten. Minder vastomlijnd en nog zonder Europese financiële steun is Sanger. Dit in Duitsland ontwikkelde ruimtevliegtuig moet de opvolger worden van Hermes. Het grote verschil met het Amerikaanse National Aerospace Plane is dat Sanger een tweetraps-vliegtuig is. Het moedervliegtuig is een volledig herbruikbaar vliegtuig dat van elke luchthaven kan vertrekken. Er bovenop bevindt zich een baby-Sanger: een kleine bemande ruimtependel of een onbemande vrachtcapsule. Op een hoogte van vijfendertig kilometer moet deze zich losmaken en zijn weg naar de ruimte voortzetten. Het moederschip kan vervolgens op een willekeurig vliegveld landen. Duitsland is momenteel druk doende Europese landen enthousiast te maken voor het project, zodat het wordt opgenomen in de lange-termijnplannen van de Europese ruimtevaartorganisatie ESA. Tenslotte is ook Japan bezig met een Shuttle-programma. Dit jaar moet meer duidelijk worden over het ontwerp, maar waarschijnlijk zal de keuze vallen op een ruimtependel dat veel weg heeft van de Hermes. De Japanse Shuttle zal met een eigen raket worden gelanceerd en uiteindelijk dienen als verbinding met een eigen ruimtestation. D

Het uitzetten van een sateliet, vanaf een Space Shuttle. Foto .NASA

Een a-Stronaut controleert een constructie, tijdens een ruimtewandeling vanauit een Shuttle. Foto NASA

.Mark Traa is freelance journalist, gespecialiseerd in ruimtevaart. Hij was hoofdredacteur van Meteoor en is thans onder meer medewerker van Spaceview.

VU-MAGAZINE—JULI/AUGUSTUS 1991

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen