VU Magazine 1991 - pagina 203

De oerknal-hypothese heeft de afgelopen jaren opnieuw olie op het vuur gegooid van het sinds eeuwen smeulende conflict tussen wetenschappelijke inzichten en religieuze geloofsopvattingen. De vlammen laaiden wederom hoog op. Maar de wetenschap leek dit maal van meet af aan over de beste papieren te beschikken. Als het ene waar is - en wie durft daar, na eerder gezichtsverlies voor de godsdienst bij soortgelijke gevechten, nog openlijk aan te twijfelen? - dan is het andere per definitie kletskoek. Zo luidt de meest gangbare redenering. De verwachtingen ten aanzien van de wetenschap zijn hoog gespannen. Nog vóór het jaar 2000, zo voorspelt een kosmoloog wiens boeken in astronomische aantallen over de toonbank gaan, zijn de fysici eruit. Dan zal het 'Raadsel Kosmos' (inclusief dat van het leven op aarde) zijn opgelost, gevangen in één simpele wiskundige formule. De natuurwetenschappen zijn dan af, de fysici kunnen naar huis, en we zullen eindelijk weten óf, en in welk hoekje van het uitspansel zich de goden al die tijd hebben schuilgehouden. Zover is het nog niet. Maar de religie is onder al dit natuurwetenschappelijke geweld inmiddels al wel sterk in de verdediging gedrongen. Velen ontvluchtten, mede om die reden, de vermolmde structuren van overleefd geachte levensbeschouwingen en volgen nu met overgave de goeroes van een new age, die inzichten uit bijvoorbeeld de kwantumfysica smaakvol weten te mixen met een flinke dosis Oosterse mystiek. Maar her en der poogt nog een laatste getrouwe een dialoog aan te gaan tussen wetenschap en levensbeschouwing; meestal zonder veel succes. Want: wat zijn de kansen van zo'n dialoog? En wat valt er te bespreken? Hebben wetenschap en geloof elkaar überhaupt nog wel iets te zeggen? Volgens het merendeel der wetenschapsbeoefenaren niet. Het bedrijven van de wetenschap, zo stellen zij (overigens volkomen terecht), is per definitie een ongelovige bezigheid, waarbij niets voor waar wordt aangenomen en alles in principe ter discussie staat. Bijgevolg doen zij echter elke religieus getinte duiding van de objectieve werkelijkheid smalend af als ongefundeerde onzin en vage metafysica, Het getuigt, vanuit die hoek bezien, dan ook van een diepgeworteld minderwaardigheidscomplex, dat het initiatief om in gesprek te geraken altijd van gelovige zijde afkomstig is.

etenschap en geloof als David en Goiath, waarbij de rolverdeling sinds Galileï een cruciale wijziging heeft ondergaan. Maar als de kloof tussen beide in de loop der eeuwen alleen maar breder is geworden, hoe zal de gelovige (natuur)wetenschapper zich dan wel moeten voelen? Schizofreen, naar men moet vrezen. Dat vermoeden lijkt een bevestiging te vinden in een nogal harteloze uitspraak van Simon van der

Wi

VU-MAGAZINE—MEI 1991

Meer, experimenteel fysicus van Nederlandse afkomst, en inmiddels Nobelprijswinnaar. "Je moet als fysicus wel een gespleten persoonlijkheid hebben om nog in een god te kunnen geloven", meldde hij zonder schroom in een vraaggesprek met NRC Handelsblad. Tegen die achtergrond is het niet verwonderlijk dat juist de categorie 'religieuze (natuur)wetenschappers', die het beu is door de buitenwacht bij voortduring een gespleten persoonlijkheid aangemeten te krijgen, in woord en geschrift tegengas begint te geven. Een drietal recentelijk verschenen boeken laat zien dat dit niet een bij voorbaat verloren zaak hoeft te zijn. Vooral niet als, zoals hier het geval is, de auteurs zowel uitstekend thuis zijn op natuurkundig, als op theologisch terrein. Een Delftse fysicus, een Leuvense wijsgeer en een Amsterdamse theoloog/natuurkundige relativeren - ieder voor zich - de onbesuisde gevolgtrekkingen met betrekking tot het godsgeloof, die op basis van revolutionaire ontwikkelingen in de kosmologie en de nieuwe natuurkunde, inmiddels alom door leken en experts zijn getrokken. Gedrieën hekelen zij de grensoverschrijdingen van een wetenschap die zich als een afgod laat aanbidden. Het risico bij een wetenschaps-kritische aanpak als deze is groot, dat zo'n studie van de weeromstuit zelf verwordt tot een misplaatst kosmologisch godsbewijs. Van de wal in de sloot dus. Het gaat er niet om, het gelijk van het eigen geloof met natuurwetenschappelijke middelen te bewij-

De auteurs weten de valkuilen van de 'Capra-clan' en andere al te goedgelovige harmonie-holisten, zorgvuldig te ontwijken. zen (zo dat al mogelijk of wenselijk zou zijn). Het streven dient primair gericht te zijn op het ontkrachten van de pretenties van een wetenschap die ten onrechte beweert het tegendeel- i.e. het ongelijk der gelovigen - t e kunnen aantonen. Dat deze boeken geen apologetisch 'de-bijbelheeft-toch-gelijk'-karakter dragen, is dus een verdienste. De auteurs weten bovendien de valkuilen van de Capra-clan en andere al te goedgelovige harmonie-holisten, zorgvuldig te ontwijken. Ook dat komt de geloofwaardigheid van hun beweringen ten goede.

H

et is koud in Delft, schrijft prof.dr.ir. A. van den Beukei boven het eerste hoofdstuk van 'De dingen hebben hun geheim'; een ontboezeming die bepaald niet van meteorologi17

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen