VU Magazine 1991 - pagina 417

gen: reageert een chimpansee simpelweg op het gedrag van zijn soortgenoten, of schrijft hij aan dat gedrag bedoelingen toe? Om zoiets operationeel te vertalen, dat valt niet mee. Premack liet zijn chimpansees korte videoclips zien waarin een menselijke acteur optrad

zonder dat ze voor een bepaalde keuze beloond worden, kiezen ze voor de vent achter het hek de sleutel (het zijn chimpansees die in laboratoria zitten, die weten alles van deuren en sleutels af), en voor de man onder die tros bananen een blok waar je op kunt staan.

ontmoeting al met geschreeuw aan het schrikken maakte. Toen werd er weer een videoclipje vertoond: een man staat achter een hek, er komen twee dobermannpinchers aan en die man wil eruit. En dan kiezen de chimpansees bij hun verzorger, die ze mogen, de sleutel en bij de man waar ze de pest aan hebben een blikopener of iets anders waar hij niets aan heeft om dat hek te openen. Dat betekent dus dat het niet simpelweg associaties zijn, maar dat er een paar trappen meer in zitten. Het is interpretatie: Dat is wat hij blijkbaar wil - en: wil ik dat?'" Tijdens de duizenden uren die ethologen observerend doorbrachten bij de Arnhemse kolonie, ontdekten zij hoe sterk ook de sociale intelHgentie van chimpansees onderschat is nog iets dat geen unieke eigenschap van de mens blijkt te zijn. Frans de

Menselijke signalen en rituelen bij groeten, vechten en verzoenen, kunnen in dezelfde termen worden beschreven als die van dieren.

die ergens naar streefde. Hij bereikte zijn doel niet, maar wij zouden zeggen: het is duidelijk wat hij wil. Bijvoorbeeld: een man staat aan een hek te rukken waarachter iets aantrekkelijks hgt, bijvoorbeeld een tros bananen. Of er hangt een tros bananen en die vent staat te springen en kan er niet bij. Zo'n clip duurt tien seconden. Daarna krijgen de chimpansees een aantal foto's te zien. Een bhkopener, een sleutel, andere voorwerpen... En VU-MAGAZINE—NOVEMBER 1991

Maar dan kun je nog zeggen: daaruit blijkt geen intentie, dat is niet meer dan een simpele associatie; bij een deur denken ze automatisch aan een sleutel, zonder dat daar een bepaalde bedoeling achter zit.

T

oen deed Premack het volgende. Hij had twee proefpersonen: één die de chimpansees graag mochten, omdat hij elke dag met lekkernijen kwam, en een onaardige, die ze bij de eerste

Waal voegde aan zijn proefschrift zelfs de provocerende stelling toe: "De sociale intelligentie van de mens doet waarschijnlijk nauwelijks onder voor die van de chimpansee." Een goed deel van dat sociale vernuft wordt door volwassen mannen besteed aan de strijd om de macht. Macht is niet synoniem met brute kracht; postuur en tanden alleen verzekeren geen toppositie. De leider is afhankelijk van de steun van jj„g. incestueuze anderen. De ethologen in Arnhem omgang met Jimmy. volgen als KremHnwatchers de ontwikkelingen: Wie beschrijvingen leest van machiavellistische verdeel-en-heersstrategieën en opportunistische verzoeningen twijfelt er niet aan dat het gerechtvaardigd is te spreken van 'chimpansee-politiek', zoals De Waal doet. Zo verdedigde een van de leiders de status quo door contact te voorkomen tussen zijn twee concurrenten, die alleen samen sterk genoeg waren om hem van de troon te stoten. Zodra zij elkaar opzochten, joeg hij ze schreeuwend en smij11

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen