VU Magazine 1991 - pagina 235

Biotechnologie stelt de mens onder meer in staat voedsel efficiënter en milieuvriendelijker te produceren. Maar de consument moet van een biotechnologische banaan vooralsnog niets weten.

GERT VAN MAANEN

Biotechnologie en de angst voor gemanipuleerde groente

De keel van de consument vormt de flessehals in het succes van de biotechnologie. Foto Leo Erken HH

Biotechnologen staan weer met beide benen op de grond. De hooggespannen verwachtingen ten aanzien van commerciële toepassingen van biotechnologie uit het begin van de jaren tachtig, zijn flink gedaald. Het tempo waarmee biotechnologische ontwikkelingen doordringen in industriële en landbouwkundige toepassingen blijkt niet alleen te worden bepaald door hetgeen in principe technisch mogelijk is. Nieuw ontwikkelde biotechnologische produktiewijzen blijken (nog) lang niet altijd te kunnen concurreren met meer traditionele produktiemethoden. Daarnaast bestaat er ook nog zoiets als maatschappelijke acceptatie. En die uit zich uit niet alleen in regelge-

ving, maar vooral ook in de bereidheid van de consument biotechnologische produkten te kopen. De vraag of biotechnologie een succes is of een eeuwige belofte zal blijven, valt niet eenvoudig te beantwoorden. Een eerste probleem is het feit dat onder de biotechnologische noemer een aantal zeer uiteenlopende produktiewijzen en -technieken zijn verzameld. Zo is er formeel sprake van het toepassen van biotechnologie bij uiteenlopende zaken als: het gisten van deeg, het brouwen van bier, het bereiden van kaas, het zuiveren van afvalwater, de produktie van bepaalde geneesmiddelen of chemicaliën, het kunstmatige insemineren van runderen en het toe-

passen van genetische manipulatie bij de ontwikkeling van nieuwe landbouwgewassen. In alle gevallen is er immers sprake van het gebruik van (delen van) levende organismen.

I

n werkelijkheid heeft biotechnologie een andere betekenis gekregen. De term is synoniem geworden met het toepassen van technieken die samenhangen met de ontdekking van de structuur van het DNA-molecuul en met name de zogenaamde recombinant-DNA-techniek. Deze techniek bracht een in principe groot aantal geheel nieuwe toepassingsmogelijkheden met zich mee. Maar bijna veertig jaar nadat de structuur van DNA is opgehelVU-MAGAZINE—JUNI 1991

derd (door Watson & Crick in 1953) en bijna twintig jaar na de introductie van de eerste genetische manipulatie-techniek (door Cohen & Boyer in 1973) verkeert de biotechnologie in een wat vreemde situatie. Nog steeds is er sprake van een groei in mogelijkheden; bijna wekelijks verschijnt er wel een bericht over onderzoekers die er dankzij gemanipuleerde bacteriën of schimmels in zijn geslaagd 'betere' champignons te produceren of 'veiliger' vaccins mogelijk te maken. Tegelijkertijd echter lijkt de zo belangrijke markt voor deze produkten juist steeds verder weg te liggen. De farmaceutische industrie is eigenlijk nog niet eens een ongunstig VU-MAGAZINE~JUNI 1991

voorbeeld; een respectabel aantal biotechnologische ontwikkelde geneesmiddelen (zoals insuline, interferon, groeihormoon en hepatitis-Bvaccin) hebben een plaatsje op de markt veroverd. De resultaten komen echter in de verste verte nog niet in de buurt van de voorspellingen die het gezaghebbende Massachussetts Institute of Technology in het Amerikaanse Boston deed in 1983. Daar voorspelde men dat het totale marktaandeel van biotechnologische geneesmiddelen in 1985 al rond de tien procent van de totale farmaceutische markt zou gaan bedragen. De meer recente prognoses spreken echter van een omzet van ongeveer drie procent in het jaar

1995. In de voedselindustrie zijn veel bestaande bereidingstechnieken (zoals gistingen en enzymatische omzettingen) door de biotechnologische ontwikkelingen verbeterd en is de controle op voedselkwaliteit door allerlei ontwikkelde testen sterk verbeterd en versneld. De rechtstreekse bijdrage van de recombinant-DNAtechnologie is echter zeer beperkt gebleven. Een van de weinige transgene toepassingen is ontwikkeld door het Delftse concern Gist-Brocades. Zij 'maakten' een stremsel voor de kaasbereiding dat wordt geproduceerd door omgebouwde gistcellen. Van oudsher is stremsel afkomstig 5

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen