VU Magazine 1991 - pagina 38

'Nu was ik niet meer de beste zwemmer van het gezin, en kreeg ik grijze haren en een leesbril. Maar we hadden het toch over üteratuur?'

Weken achtereen Roodkapje Prof.dr. S.A. Kibédi Varga, geboren in Hongarije, is hoogleraar Frans aan de Vrije Universiteit. Hij heeft zijn gedachten over het onderwerp tijd in de literatuur laten gaan en zegt: "Literatuur gaat altijd over het verleden. Zodra je een verhaal vertelt, gaat het over het verleden. Een uitzondering lijken de utopische romans die in de toekomst spelen, maar ook daarin zijn de beschreven gebeurtenissen uit het verleden afgeleid. En alle literatuur wordt verleden, wordt historisch. Dat kun je proberen te ontkennen door te wijzen op 'de actualiteit van Shakespeare', die - omdat hij zulke algemeen menselijke gevoelens behandelde - actueel is gebleven. Maar aan de andere kant heb je een schrijver als Balzac. Die schreef over heel actuele onderwerpen, zoals de Franse maatschappij met de rijke bourgeoisie. Voor ons is dat een historische roman, je leest hoe Frankrijk er omstreeks 1840 uitzag." e enige hteratuur die I minder aan de tijd is gebonden, is de lyrische poëzie. Als je zestiende-eeuwse liefdespoëzie leest, die heel recht op de man of vrouw af is, dan heb je niet het idee dat het over het verleden gaat. Als iemand schrijft: Ik mis jou, ik hg 's nachts in mijn bed te woelen, omdat ik steeds aan jou moet denken; dan denk je geen moment: O ja, dat was in 1530. Voor mij is poëzie proberen met woorden iets aan de tijd te ontrukken. Veel meer dan alle andere vormen van literatuur, want die zijn verhalend. Ook essay's: die voeren je ergens naartoe, en dan ben je in de tijd bezig."

'Di

Prof.dr. S.A. Kibédi Varga. Foto Bram de Hollander

J O H A N DE K O N I N G

36

mens door de eeuwen heen steeds hetzelfde soort verhaal over drie koningszonen vertelt, met dezelfde beproevingen, angsten en geluksmomenten, dan vraag je je af of ze niet functioneren als een soort wiegeliedje waarbij je de tijd vergeet. "Lyotard heeft geschreven dat verhalen in archaïsche gemeenschappen een lethale functie hadden: je vergeet er de historische tijd door. In Europa had je dat misschien nog in de Middeleeuwen. Je kon de tijd vergeten, want alles bleef hetzelfde. Het principe van: de koning is dood, leve de koning. Maar op het moment dat je denkt dat de wereld verandert, dat er vooruitgang is, kun je de tijd niet meer vergeten en verliezen die oude zich repeterende verhalen hun functie. Behalve voor de kinderen, want aan hen vertellen we die sprookjes nog wel. Ik heb meerdere zoons en een dochter. Er was een moment dat ze weken achter elkaar als ik ze naar bed bracht hetzelfde verhaal wilden horen. Razend werd je ervan, dertig keer Roodkapje voorlezen."

B

estaat er vooruitgang in de literatuur? "De oudste roman uit de

Is poëzie ook beter bestand tegen de vergetelheid? "Dat is een moeilijke vraag. Want naast poëzie kunnen je misschien ook wijzen op bepaalde verhalen, zoals sprookjes, die altijd precies dezelfde structuur hebben. Als je de VU-MAGAZINE—JANUARI 1991

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen