VU Magazine 1991 - pagina 213

Hier hadden we een verzuilde vakbeweging. Dat betekende minder polarisatie, minder klassenstrijd, meer overleg. Het betekende ook een rustig arbeidsklimaat en arbeidsdiscipline, wat heel belangrijk is voor de economische ontwikkeling. De verzuiling bood de kanalen om mensen te 'civihseren'. Gewoonten die niet pasten in de industriële samenleving, zoals alcoholgebruik, konden gemakkelijk worden bestreden. Zowel de socialisten, als de calvinisten en de katholieken waren bezig de arbeiders op te voeden en dat was ideaal voor de economische ontwikkeling. In Nederland werd de tweedeling tussen kapitaal en arbeid ten dele doorkruist door de zuilen.

D

e Nederlandse overheid is altijd erg conservatief geweest. Belangrijk was vooral het in de gaten houden van de loonkosten. Men heeft een defensief beleid gevoerd: het beperken van de inflatie, het tegengaan van sociale onrust. Langs die weg probeerde men zich aan te passen aan de ontwikkeling van de wereldmarkt en zijn graantje mee te pikken. Ook het monetaire beleid was altijd conservatief: een harde gulden volgens mij een idee-fixe daar ging het steeds om. Of dat allemaal slecht geweest is? Persoonlijk geloof ik niet dat de overheid bijvoorbeeld in staat is om te zeggen: nu gaan we de economie stimuleren door een nieuwe technologie uit de grond stampen. Je kunt nooit een ondernemer ervan overtuigen, dat bepaalde technieken beter voor hem zijn. Hij moet zelfde voordelen zien en bereid zijn de risico's te nemen.

VU-MAGAZINE—MEI 1991

Prof.dr. Jan Luiten van Zanden (1955) is sinds december 1987 hoogleraar economische en sociale geschiedenis aan de Vrije Universiteit. Samen met R.T. Griffiths publiceerde hij in 1989 de Aula-pil 'Economische geschiedenis van Nederland in de 20e eeuw'. Van NWO ontving hij onlangs een subsidie om een groot onderzoek op te zetten naar de ontwikkeling van de Nederandse economie tussen 1800 en 1940. Interview: Johan de Koning Foto: Bram de Hollander

Ook het beleid van de afgelopen jaren is voorzichtig: op de portemonnee passen, geen vrolijk beleid. Maar ik denk dat dat niet zo erg is. Het idee dat de overheid de economie een geweldige impuls kan geven, is niet reëel. Als je het overheidsbeleid van de twintigste eeuw evalueert, zie je dat het allemaal weinig baat heeft gehad voor de economie. Soms heeft het overheidsbeleid de ecomonie meer in de weg gezeten dan dat het gunstig heeft gewerkt, bijvoorbeeld in de jaren dertig onder Colijn. Alleen de jaren zeventig • waren een kleine rimpeling, tijdens welke we even gepoogd hebben om met behulp van de overheid wat meer te bereiken, maar nu zijn we weer helemaal teruggekeerd naar de jaren twintig, dertig en de jaren vijftig onder Drees. Het is allemaal conservatief beleid, gericht op het beperken van de rol van de overheid.

I

n de jaren vijftig en zestig maakte het, net als nu, niet zoveel uit of je een socialistische minister vanfinanciënhad, zoals Lieftinck, of een niet-socialistische, zoals Zijlstra. Het beleid was altijd zeer zuinig en conservatief.

De grote wendingen in de economische pohtiek worden niet veroorzaakt doordat er andere partijen gaan regeren, maar doordat het pubhek in zijn voorkeuren verandert. In de jaren zestig was er een streven om de samenleving anders in te richten. Die wending naar Hnks leidde tot het kabinet Den Uyl. Als die wending er niet was geweest, was Den Uyl in 1973 misschien wel aan de macht gekomen, maar had hij hetzelfde rustige beleid gevoerd als anderen daarvoor. Aan het eind vanjaren zeventig kregen we weer een wending naar rechts en de pohtiek is daar achteraan gehuppeld. Maar of dat nou zo vreselijk is? Als de overheid er maar voor zorgt dat er iets aan het milieuprobleem gedaan wordt, want ze is de enige die dat kan op lossen. Terwijl ze op de lange-termijnontwikkeling van de Nederlandse economie geen grote invloed kan uitoefenen. Uiteindelijk moeten we

noemen. Iedereen weet dat het achteruit gaat, maar geen mens die daar wat aan doet. Eerst rolt het ene plan over ons heen en dan komt er weer een volgend plan, maar het onderwijs werkelijk de kans geven orde op zaken te stellen - dat zie ik niet gebeuren. En als je het over economische ontwikkeling wilt hebben, dan is dat een bedreiging. Want het zijn altijd de mensen die het moeten doen. Kapitaal en al die andere dingen die economen in modellen gebruiken - dat komt vanzelf wel, als de mensen creatief en goed opgeleid zijn.

N

iet iedereen hoeft ondernemer te worden. Dat is ook niet mijn vak. Vrienden van me waren tijdens hun studie al bezig met allerlei vormen van handel drijven. Dus die werden ondernemer, natuurlijk. Als je het er allemaal voor over hebt, want er komt een hoop ellende bij kij-

'Kapitaal en al die andere dingen die economen in modellen gebruiken - dat komt vanzelf wel, als de mensen creatief en goed opgeleid zijn,' het niet van de overheid hebben, maar van onszelf Het bedrijfsleven speelt een belangrijke rol, maar ook die moet niet worden overdreven. Een ondernemer heeft mensen nodig die goed opgeleid zijn. Als je het hebt over dingen die de overheid laat zitten, dan moet je - behalve het milieu - het onderwijs

ken. Zelf ben ik meer het type dat een gesalarieerde baan verkiest. Ook iemand die bij een ondernemer of de overheid in loondienst is, moet goed opgeleid zijn. Dat is net zo belangrijk, uiteindelijk, als dat de baas goed opgeleid is. Dus we moe^ loeten goed worden opgeleid en dan ons werk doen.

5

27

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen