VU Magazine 1991 - pagina 321

Van de redactie Nog niet zo lang geleden spuwde Henk Donkers in NRC Handelsblad zijn gal over de onleesbaarheid van proefschriften. Hij had er juist een onder handen dat een onderzoek behelsde naar de problemen van docenten in het middelbaar onderwijs; favoriet vakgebied van deze recensent die als onderwij sspecialist stukjes voor genoemde krant schrijft. Maar hij kwam er niet door heen, stapte op zijn racefiets en werd, al trappend, steeds bozer. Een paar ton gemeenschapsgeld was er in zo'n onderzoek gestoken; daar mocht de samenleving toch wel iets voor terug verwachten? Ondemocratisch, dat onleesbare geschrijf en dat gesmijt met jargon. Gelukkig herinnerde hij zich bijtijds de stelhng van schrijver en fietsfanaat Tim Krabbé, dat hoe zwaarder de fietsinspanning is, hoe kleiner het bewustzijn: "ledere beginnende gedachte is meteen helemaal waar (), een uitvergrote boosheid op iemand is voldoende om je gedachten te vullen." Thuisgekomen zette Donkers zich opnieuw aan het lezen en merkte, zwoegend op de tekst, dat de auteur van de dissertatie zowaar zinnige dingen te zeggen had. En er viel zelfs een zij het wat eigenaardig gecomponeerd - stukje uit te brouwen. Waar de wijsheden van Krabbé al niet goed voor zijn! Dit verhaal kwam bovendrijven na het vluchtig doorbladeren van een proefschrift uit het GroVU-MAGAZINE—SEPTEMBER 1991

Bevrijdende wetenschap ningse, dat me persoonlijk, en kennelijk op verzoek van de auteur, was toegestuurd. Deze sympathieke geste voorkwam vooralsnog, dat ik het boek na opgemeld geblader, ongelezen terzijde schoof. Dichtklappen en wegleggen was namelijk de eerste opwelüng, ingegeven door opkomende ergernis over de ontoegankelijkheid van de tekst, in een boek dat nota bene 'bevrijdende wetenschap' tot onderwerp had. Hoewel ik op dat moment niet op defietsmaar achter mijn bureau was gezeten, schoot me op tijd Krabbé's waarschuwing inzake de uitvergrote boosheid te binnen. Zuchtend zette ik me tot het lezen van de samenvatting, om te ontdekken dat ook deze promovendus iets te melden had. Het proefschrift heet 'Science and Liberation', behandelt een blinde vlek in het wetenschappelijk onderzoek, en is van de hand van wetenschapsfilosoof Gerben J. Stavenga. Uitgangspunt van zijn studie is, dat de wetenschap een cruciale rol speelt bij de ernstige bedreigingen waaraan

mens en wereld tegenwoordig zijn blootgesteld. Dat komt, meent de promovendus, doordat het zicht van de wetenschap op de werkelijkheid wordt gehinderd door een fundamentele 'dode hoek'; een blinde vlek die wordt veroorzaakt door de specifieke 'subject/object-relatie' die wetenschappers, vaak onbewust, er op nahouden. Dat die relatie - wetenschappers onderzoeken de werkelijkheid vanuit de valse vooronderstelhng dat deze tijdloos, objectmatig en geïsoleerd te analyseren valt - niet deugt, weten we, sinds de quantumtheorie heeft aangetoond dat elke meting een onomkeerbare verandering in de te onderzoeken werkelijkheid teweegbrengt. Verrassend is vooral het feit dat Stavenga een analogie ziet tussen deze bevinding uit de quantummechanica, en elementen uit het denken van de Zwitserse theoloog Karl Barth. Hoewel doende in een geheel andere tak van wetenschap, ging Barth er al

vanuit dat er geen tijdloze, objectief meetbare onderzoeksobjecten bestaan, maar uitsluitend eenmalige gebeurtenissen, die men voor zichzelf moet laten spreken en waaruit men geen generaliserende dogma's kan destilleren. (Op grond hiervan achtte Barth de theologie in feite overbodig. Maar dat is een heel ander chapiter.) Een experiment kun je weliswaar herhalen, maar nooit met hetzelfde deeltje dat in die unieke gebeurtenis - en nu citeer ik Stavenga - "niet één van z'n mogelijke toestanden, maar zichzélf, geheel en al" manifesteert. Stavenga komt tot de slotsom dat langzaam maar zeker zich een nieuwe subject/objectrelatie aan het ontwikkelen is, en een nieuwe werkelijkheidsstructuur zichtbaar wordt. Hij acht dat een positieve ontwikkeling, omdat een bevrijde en bevrijdende wetenschap daarvan het gevolg zal zijn, die niet langer schade berokkent aan mens en milieu. Waar de wijsheden van Tim Krabbé én Karl Barth al niet goed voor

Gert J. Peelen

Illustratie Juliette de Wit

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen