VU Magazine 1992 - pagina 386

ment dat hij Hélène vermoordde. Maar de betekenis van die vernietigingsactie kan mijns inziens bovendien op een meer symbolische actie opgevat worden. Met de moord op Hélène heeft Louis Althusser ook het marxisme de definitieve doodsteek toegebracht. NatuurHjk, de ziekte-symptomen v/aren al langer niet over het hoofd te zien. Het simplistische marxistische denken over uitbuiters en uitgebuiten, bourgeoisie en proletariaat, gruwelijk kapitalisme en hemels socialisme, bleek onhoudbaar. Het denken van Althusser kan opgevat worden als een laatste, ultieme p o ging om het marxisme op te rekken, om het te genezen van zijn vulgariteit. Een poging die jammerlijk mislukte en in haar tegendeel o m sloeg. Zoals een overdosis morfine niet alleen ondraaglijke pijn bestrijdt maar ook de dood bespoedigt. Een dubbele moord: het emde van een echt, fysiek leven en het einde van een ideeënstelsel met een k o lossale, historische betekenis. Voor alle aanhangers en sympathisanten van het marxisme was de moord op mevrouw Althusser een niet mis te verstaan teken; het marxisme is niet meer. Alsof er een gong sloeg legden de proletarische denkers aller landen hun pennen neer: geen student die het nog waagde zijn naam te noemen in een doctoraalscriptie, geen wetenschapper die nog in debat ging over de verdiensten van de voormalig vereerde filosoof Onmiddellijk na de moord trad er een oorver-

dovende stilte in. En uiteindelijk bleek de wurging daarmee ook een intellectuele zelfmoord te behelzen: de beroemde marxistische denker Louis Althusser - anders dan de persoon die tot 1990 in leven bleefbleek plotseling niet meer te bestaan. Een zelfvernietiging die hij in zijn autobiografie completeert door zichzelf af te schilderen als een filosofische oplichter. Ik zou Althusser's intellectuele zelfmoord een laatste uiting in een rijke staHnistische traditie willen noemen. In de jaren dertig waren er de beruchte showprocessen waarbij communisten zichzelf van verraad beschuldigden. Die zelfbeschuldigingen waren niet altijd in scène gezet: sommige communisten waren ervan overtuigd dat hun eigen executie noodzakelijk was om het communisme naar zijn volmaaktheid te voeren. O m duizend bloemen te kunnen laten bloeien, moet er wel eens een stukje onkruid gewied worden; jammer, als blijkt dat jezelf dat onkruid bent. Anonimiteit Althusser, de anti-stalinistische communist, had met het stalinistische denken gemeen dat hij de betekenis van individuen in de geschiedenis ontkende. Tegenover de humanistische frase 'de mens maakt de geschiedenis' stelde hij het parool 'de klassenstrijd is de motor van de geschiedenis'. Zijn filosofie was zogezegd 'subjectloos'. Maar toen het

marxisme weinig levensvatbaarheid meer leek te bezitten, moest er als het ware een laatste offer aan de gang van de geschiedenis gebracht worden. Zijn eigen individualiteit als toonaangevend denker moest vernietigd worden ten gunste van een hoger doel. Intellectuele zelfmoord als het offer aan de 'historische noodzaak' om het marxisme uiteindeUjk naar zijn laatste rustplaats te voeren. Althusser verdween na de moord in de anonimiteit, een plek waarnaar hij verlangd had. Dat was de status die paste bij een man die geen eigen leven leidde en een niemand was. Voor die anonieme Louis Althusser zou ik een klein gedenktekentje willen oprichten. Zijn boeken kan ik niemand meer aanbevelen, en hoewel hij zichzelf tekort doet door zich als bedrieger te portretteren, heeft zijn werk toch met veel meer v/aarde dan als curiositeit. Maar door anoniem te worden heeft Louis Althusser zijn bestemming gevonden; een bestemming die er niet in lag om een groot denker te zijn, maar om de pose daarvan aan te nemen. Des te aannemelijker kon hij daardoor het marxisme in zijn eigen ondergang meeslepen. In het om het leven brengen van het marxisme ligt de historische betekenis van Louis Althusser. Z o is hij van een niemand een iemand geworden. Misschien heeft hij toch nog zijn ware ik ontdekt.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen