VU Magazine 1992 - pagina 167

R

H

Weense arts Franz Anton Mesmer (1734 - 1815). De bedoeling was dat mensen van hun Hchamelijke of psychische kw^aal afgeholpen zouden worden. Mesmer had namelijk een eigenaardige theorie over het ontstaan van ziekte ontwikkeld. Hij beweerde dat er een uiterst ijl fluïdum bestond dat niet met het oog waarneembaar was, maar dat alle lichamen doordrong en omgaf Bij ziekte, zo luidde de theorie van Mesmer, was er een blokkade in het lichaam opgetreden waardoor het fluïdum geen vrije doorstroming meer had. H e t ritueel was er nu op gericht om de toestand van de patiënt te verergeren en naar een crisis te voeren. Uiteindelijk moesten de stuiptrekkingen ertoe leiden dat de obstakels zich oplosten, het Hchaam zou zo zijn universele harmonie met de natuur hervinden.

A

A

een vergeten figuur geworden. Alleen in de taal zijn de rudimenten van zijn bestaan nog tastbaar: in het Engels wordt zijn naam (to mesmerise) nog gebruikt als aanduiding voor hypnose. Maar niemand die er over peinst hem een plaatsje te geven in het pantheon van grote geleerden, het elite-gezelschap dat licht bracht waar eens duisternis heerste. Mesmer is goed voor een smakelijke anekdote, een sterk verhaal. D e achterliggende moraal is steevast: het blijft oppassen met die pseudo-wetenschappelijke oplichters. Je kunt Mesmer ook serieuzer n e men. Dat deed de Amerikaanse historicus Robert Darnton in zijn boek Mesmerisme en het einde van ie

L

D

Verlichting (in 1989 verschenen bij Bert Bakker).

Barok In deze fascinerende studie constateert Darnton dat het mesmerisme en andere vormen van populaire wetenschap in de achttiende eeuw deel uitmaakten van een wereld die wij tegenwoordig nauwelijks nog kunnen zien. Ons uitzicht, zegt hij, wordt belemmerd door onze eigen wereldbeelden die bewust of onbewust zijn overgenomen van negentiende- en twintigste-eeuwse filosofen. Darnton: "In de achttiende eeuw zagen de geletterde Fransen een schitterend, barok universum waar hun blik op golven van een

DIERLIJK MAGNETISME: VEEL EROTISCH GENOT VOOR DE ARTS.

H^fëÜiK'

Dierlijk Aanvankelijk gebruikte Mesmer bij zijn therapie een magneet om het fluïdum vrije doorgang te verschaffen. Later gebruikte hij uitsluitend zijn handen en streek daarmee over geblokkeerde lichaamsdelen. De genezende kracht die daarvan uitging werd door Mesmer 'dierlijk magnetisme' genoemd. Toen Mesmer in 1778 naar Parijs kwam, werd hij al spoedig de ster van de stad. Tout Paris raakte in de ban van het 'mesmerisme' of het 'dierlijk magnetisme' en de ene na de andere v/onderbaarlijke genezing werd gerapporteerd. Maar niet iedereen liet zich zo gemakkelijk hypnotiseren door de Weense arts. Boze tongen beweerden dat het strijken met de handen over lichaamsdelen weinig aan het heil van de zieke en veel aan het erotisch genot van de arts bijdroeg. Kortom: Mesmer zou een charlatan zijn. O o k het academisch establishment was sceptisch. Leden van een onderzoekscommissie namen deel aan de rituelen en bleven broodnuchter: niets hysterische aanval, niets geestelijke crisis. Uiteindelijk kwam er een vernietigend rapport uit de bus: het mesmerisme zou niets anders zijn dan bedrog. Teleurgesteld door de Franse tegenwerking verliet Mesmer spoedig het land. Daarmee lijkt de deur achter Mesmer te zijn dichtgeklapt. Hij is

33

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen