VU Magazine 1992 - pagina 172

EEN STUKJE GOUDLEERBEHANG UIT 1649: ALLEEN WEGGELEGD VOOR DE RIJKEN.

kitsch, maar is wèl indrukwekkend. De vele voorbeelden van door kunstenaars ontworpen behang uit het begin van deze eeuw, de bloeitijd van het Nederlands behang, zijn zonder meer prachtig. Alle mogelijke, aan de natuur ontleende motieven, van wüde rozen, vogels en dolfijnen tot bloemkolen, tuinbonen en microscopisch kleine diertjes, v/orden gestüeerd tot een subtiel spel van Hjnen en kleuren. Ontroerend zijn de negentiende eeuwse handdruksels uit de Utrechtse BehangcoUectie: halfvergaan, met naïeve maar heldere en aantrekkeHjke patronen op zacht papier.

Gewaagde effecten

38 v u MAGAZINE APRIl 1992

De tentoonstelling geeft stof tot denken. Bijvoorbeeld over de Engelse Arts&Crafts-hewe^ng. Als reactie op de voortschrijdende mechanisatie van het drukprocédé gingen William Morris en de zijnen aan het eind van de negentiende eeuw weer met de hand behang drukken. Volgens hen kon de warme uitstraling van ambachtelijke zorg niet gemist worden in de intieme huiseHjke sfeer. O o k verzetten zij zich tegen de theatrale, illusionistische traditie van het negentiende-eeuwse behang. Behang moest volgens hen geen ruimte suggeren die er niet was, maar juist de platheid van de muur benadrukken. In plaats van voor sierranden, imitatie-natuursteeneffecten en panoramische voorstellingen, kozen zij daarom voor harmonieuze, organische (schijnbaar vanzelf gegroeide) bloem- en plantmotieven in gedekte tinten. Dat klinkt overtuigend, maar het leuke van zo'n tentoonsteUing is dat men door alle voorbeelden direct aan het kijken en vergelijken

wordt gezet: wat is er eigenlijk tegen drie-dimensionale effecten op de muur? Is het niet juist het aardige van behang dat j e gemakkelijk en snel allerlei gewaagde effecten kunt bereiken? D e zeventiende- en achttiende-eeuwse afdeling is vooral boeiend omdat de wandbedekkingen uit die periode vrijwel niets meer gemeen hebben met modern behang. Er zijn ook schilderijen en tekeningen te zien waarop duidelijk de achterhaalde wooncultuur uit een ver verleden tot uitdrukking komt. De panoramische behangsels met landschappen bijvoorbeeld, bHjken te zijn toegepast in een speciale kamer in het huis, de 'saai', die diende voor plechtige gelegenheden als diners en ontvangsten. Het ruimtelijke effect van het behang benadrukte de grootsheid van de kamer én van de familie die het huis bewoonde.

Psychedelisch De tentoonstelling illustreert op die manier de maatschappehjke context van behang. Maar de esthetische invalshoek overheerst toch zeer nadrukkelijk. Tekenend is dat er weinig aandacht is besteed aan behang als massaprodukt. O p een enkel psychedelisch uienmotief na, komen voornamehjk de kunstzinniger vormen van behang en woninginrichting aan de orde. Het boekje van het N C V , 'Tussen plafond en plint, Cultuurgeschiedenis van het b e hang', zou de broodnodige aanvulling op deze haast exclusief esthetische visie kunnen bieden. Maar dat valt enigszins tegen. Het boek bevat vijf artikelen en een bibliografie van de geschiedenis van het behang. In het eerste artikel geeft Marieke Knuijt een algemeen over-

zicht van de geschiedenis van papieren behang in Europa. R o n d 1700 ontstond de eerste behangnijverheid; dat wil zeggen dat er papier bedrukt werd dat speciaal bedoeld was o m op de muur te plakken. Aanvankelijk waren dat rechthoekige vellen. Later, in de tweede helft van de achttiende eeuw, ging men papier in banen bedrukken. Gedurende de negentiende eeuw zette de mechanisatie door, zodat er (vooral in Engeland) een industrie ontstond die massaal goedkoop behang produceerde. Vanaf ongeveer het midden van de negentiende eeuw werden sommige soorten behang zo goedkoop dat ze binnen het bereik kwamen van bredere lagen van de bevolking. Helaas was de kwaliteit niet al te best: de kleuren waren hard en verbleekten snel. In de twintigste eeuw veranderde er niet meer zoveel aan de produktiemethoden. W e l werd de kwahteit van het behang beter.

Sprokkelen Knuijt volgt in haar artikel vooral de hjn van de produktiegeschiedenis. O p basis van haar eigen onderzoek naar de Utrechtse BehangcoUectie zegt ze ook iets over het gebruik (de consumptie) van behang in Nederland, in de loop der tijd. Vanaf het midden van de negentiende eeuw is behang in huizen van arm en rijk te vinden; het gebruik ervan is dan niet langer voorbehouden aan een eUte. Dit inleidende artikel belicht wehswaar enkele maatschappelijke aspecten van behang, maar wat erin ontbreekt is een definitie van het begrip cultuurgeschiedenis. D o o r het ontbreken van een zorgvuldige afbakening van het onderwerp, en een nauwkeurig geformuleerde vraagstelling blijven de overige, meer speciaHstische artikelen een beetje in de lucht hangen. D e lezer moet op eigen kracht een cultuurgeschiedenis van het behang bij elkaar sprokkelen. En het resultaat van deze inspanning is niet al te opwindend. Marjan Groot komt in haar artikel over behangwinkels tot een zelfde soort conclusie als die van Knuijt: na 1860 drong behang door tot bredere lagen van de Nederlandse bevolking. J.H.P. Heesters probeert in zijn artikel over behangtrends na 1945 wat specifiekere uitspraken te doen. Volgens hem is bijvoorbeeld de witte, zakelijke interieurtrend van de ja-

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen