VU Magazine 1992 - pagina 326

zemt iedere vorm van morahsme Feyerabend afkeer in. Hij hoeft niet zo nodig met veel aplomb zijn persoonlijke opinies over hoe de w e reld in elkaar zit aan andere mensen over te dragen. Hij wil niemand voorschrijven hoe te denken. In zijn boeken keert Feyerabend zich tegen alle denkers die menen de wijsheid in pacht te hebben, die zich beroepen op hun boven iedere twijfel verheven deskundigheid om hun eigen, toevaUige opinies aan anderen op te leggen. Feyerabend heeft weinig respect voor die wetenschappelijke autoriteit. Liever speelt hij de nar die de autoriteit ontdoet van zijn glans. Vindt Feyerabend het niet jammer dat hij door zijn onvoorspelbaarheid, betrekkehjk weinig invloed heeft gehad op de ontwikkeling van de wetenschap? "Welnee", antwoordt hij. "ik heb nooit volgehngen gehad. Iemand als Lessing heeft ook nooit volgelingen gehad, toch was hij een groot man. Ik geloof wel dat ik invloed heb gehad op mensen, alleen niet op het terrein van de wetenschapsfilosofie. N u ben ik getrouwd met Grazia, daarvoor was ik al drie keer eerder getrouwd. Dat soort invloed vind ik heel wat meer waard. Twintig jaar geleden zou ik misschien teleurgesteld zijn geweest, maar nu kan het me niets verdommen." Met een breed armgebaar: "Kijk naar de mensen die invloed hebben. Zou ik zoals hen willen zijn?" Triomfantelijk kijkt hij om zich heen. " N e e " , luidt zijn antwoord dat niets aan duidehjkheid te wensen overlaat. "Het kan me diep ongelukkig maken als ik zie dat sommige m e n sen je volgeling willen zijn, alles over je ideeën te weten willen komen en een dissertatie over j e werk willen schrijven. Er zijn van die mensen die aan je vragen: heb ik uw theorie correct weergegeven? Daar moet ik van braken." Ondanks dat hij zich graag opstelt als de antiintellectueel, heeft Feyerabend toch enkele ontegenzeghjk geleerde boeken op zijn naam staan. Zijn beroemdste werk is het in 1975 gepubhceerde 'Against method'. Het boek gaat in op de vraag of wetenschap, op grond van de strikte regels en normen die er aan ten grondslag hggen, een superieure vorm van kennis is. Wetenschap heet zich te verheffen boven obscurantistische abacadabra door regels als: een theorie dient controleerbaar te zijn, in overeenstemming met de feiten te zijn, geen paradoxen en inconsistenties te bevatten. Feyerabend onderzoekt aan de hand van enkele beroemde praktijkvoorbeelden (onder andere van Gahlei en Einstein) of zulke regels inderdaad toegepast worden. Hij komt tot twee conclusies: ten eerste, wetenschappers houden zich niet aan de regels; ten tweede, het is heel goed dat ze zich daar niet aan houden, want de belangrijkste manier om vooruit te komen in de wetenschap is door middel van het overtreden van regels. Anything goes, luidt een legendarische uitspraak van Feyerabend. Het is ook deze uitdrukking geweest die hem zo vresehjk gehaat maakte. Als alles kan, is alles geoorloofd, zeggen zijn tegenstanders, ledere kwahteitsmaatstaf wordt over-

boord gegooid. Het is een vrijbrief om maar wat aan te rotzooien, om de meest onnozele vorm van wetenschapsbroddelarij uit te roepen tot toppen van vernieuwend, intellectueel denken. Maar Feyerabend wijst er altijd op dat hij het bestaan van regels en methoden in de w e tenschap helemaal niet afwijst. vVlleen, iedere regel heeft zijn beperkingen. Je moet er niet al te dogmatisch mee omspringen. Dat wilde hij alleen maar even zeggen. Over de aanleiding om 'Against method' te schrijven, zegt Feyerabend: "Mijn vriend Imre Lakatos gaf twintig jaar geleden net zoals ik college aan de School of Economics in Londen. W e discussieerden veel met elkaar en Lakatos zei: Paul, jij slaat zulke onzin uit, schrijf dat eens op in een boek, dan zal ik daarop antwoorden. W e zuUen daarmee een boel geld verdienen en veel lol hebben. Hij zei: maak het niet al te grijs, een al te grote genuanceerdheid is vresehjk, het moet zwart en wit zijn, overdrijf dus rustig maar een beetje. Ik schreef dus mijn deel en overdreef het een en ander. Maar toen ging Lakatos dood. Dat vond ik heel erg, vooral omdat hij een goede vriend van mij was. Maar ook had ik een aantal uitspraken overdreven in de verwachting dat hij mij vervolgens in overdrijving moeiteloos zou overtreffen." H

Toch werd uw boek destijds in de wetenschappelijke wereld zeer serieus genomen. "Veel dingen meen ik ook serieus. W e t e n schapsfilosofen zeggen altijd dat er zoiets bestaat als dé wetenschappehjke methode. Dat is eenvoudigweg niet waar. Als je naar pubhkaties kijkt, ziet alles er tamelijk uniform uit. Dat komt onder andere doordat men zich aanpast aan de stijl van een tijdschrift en het redactionele beleid. Maar als je kijkt naar de brieven en dagboekaantekeningen die wetenschappers maken terwijl ze aan het werk zijn, bHjft er van die uniformiteit weinig over. Soms volgen ze wel bepaalde methodes, soms ook halen ze trucs uit en verzinnen ze nieuwe mogeHjkheden om hun werk te doen. "Er is niet één, maar er zijn vele methoden. Methodologie is een gereedschapskistje met een hamer, een zaag, een mes, een drilboor, poeder o m dingen op te blazen. Soms heb j e een hamer nodig en soms kun je niets van je gading vinden; moet je zelf je eigen gereedschap ontwikkelen. In de methodologie bestaan geen absolute principes. Het is wat Einstein zei: een goede grap m o e t j e niet herhalen. In de wetenschap is het niet anders. Voor Einstein was w e tenschap te ingewikkeld om je tot één methode te kunnen beperken. Een hedendaagse wetenschapper moet daarom veel weg hebben van een opportunist." H

Levert wetenschap niet een betrouwbaarder soort kennis op dan bijvoorbeeld astrologie. U heeft altijd de astrologie in bescherming genomen tegen kritici. "Als je een goede brug wilt bouwen is het ge-

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen