VU Magazine 1992 - pagina 170

Jessica Polak zingendag over de cultuurgeschiedenis van het behang. De lezingen zijn gebundeld in het boekje 'Tussen plafond en pHnt'. Het is een uitgave van datzelfde N C V : een landehjke, coördinerende insteUing die zich bezighoudt met het dagelijks leven in Nederland. Onder deze weidse noemer komen onderwerpen aan de orde als; gebruiken rond geboorte, huwelijk en dood. Maar er wordt met nadruk ook aandacht besteed aan een aantal, juist door hun gewoonheid, minder voor de hand Hggende zaken als eten, kamerplanten en kermissen. En nu dus ook behang.

Lifestyle

DETAIL VAN HET PANORAMABEHANG 'ELDORADO': INDRUKWEKKEND.

Muurverf heeft in hedendaagse woningen het traditionele behang grotendeels verdrongen. Papier aan de muur heeft echter een rijke historie, als statussymbool, èn als middel ter bevordering van de huiselijke hygiëne. De sociale geschiedenis van behangselpapier.

36 v u MAGAZINE APRIL 1992

ARCHEOLi VAN HET Bi M og zie ik mijn moeder bezig enorme, onhandelbare lappen Rauhfaser-hohheltjesbehang in te smeren met plaksel op een wiebelende, tot behangtafel omgetoverde oude deur-op-twee-stoelen. Aan het eind van een dag hard werken zat het behang wonder boven wonder keurig op aUe vier de muren, rimpelloos en recht. Maar in de week die volgde krabde onze Siamese kat al het nieuwe behang dat binnen zijn bereik was met welbehagen weer van de muren. Toen gaf mijn moeder het op. Jaren later zaten we nóg tussen het extra-opgeruwde Rauhfaser. Maar de kat had op zijn manier gelijk: één van de aantrekkelijkste dingen van behang is het verwijderen ervan. Meerdere lagen behang in een oude womng bieden extra plezier: wie bij het verwijderen van de verschillende behanglagen sporen van vroegere bewoners terugvindt, voelt zich een archeoloog. Eigenlijk

jammer dat nadien de behangresten in de vuilniszak verdwijnen. De Utrechtse bioloog, bouwhistoricus en verzamelaar Bert Maes besloot enige jaren geleden om deze archeologie van het behang serieus te nemen. In 1974 vond hij in een container een plakkaat van maar liefst dertig lagen afwisselend behang en krantenpapier. Dat fascineerde hem zo, dat hij besloot oud behang te gaan verzamelen. Sindsdien stroopt hij regelmatig de verbouwingen en restauraties van historische panden af. O p het moment telt zijn 'Utrechtse BehangcoUectie' ongeveer 1500 stuks behang, waarvan het oudste dateert uit 1765.

Ka

'anten

Maes' initiatief was in feite de eerste stap op weg naar de systematische bestudering van behang in N e derland. Zijn collectie werd de basis van het eerste wetenschappelijke on-

derzoek naar papierbehang in ons land. De kunsthistorica Marieke Knuijt die dit onderzoek verrichtte, is op dit moment Nederlands belangrijkste papier-behangspecialiste. In Engeland, Frankrijk en Duitsland bestaat de belangstelling voor behang al veel langer: daar zijn behangmusea gesticht en handboeken en vele specialistische studies geschreven. N e derland is echter hard bezig de achterstand in te halen. Eind 1991 werd in Hilversum een grote overzichtstentoonstelling geopend, met als onderwerp vier eeuwen behang in Nederland. O p het moment is de reizende tentoonsteUing nog te zien in Leeuwarden, daarna in Helmond. Bij de tentoonsteUing verscheen een geïllustreerde catalogus, die tevens dient als eerste wetenschappelijk handboek over Nederlands behang. Min of meer toevaUig organiseerde het Nederlands Centrum voor Volkscultuur (NCV) vlak na de opening van de tentoonstelling een le-

Een vraag dringt zich op: wat is het verschil tussen de wetenschappelijke bestudering van behang en de cultuurhistorische benadering van het NCV? Vanouds gelden interieurs en interieurelementen (bijvoorbeeld meubels en behang) als het terrein van de kunstgeschiedenis. Onderzoekers houden zich bezig met onderwerpen op esthetisch gebied, zoals stijlontwikkelingen en onderlinge artistieke beïnvloeding van kunstenaars en ontwerpers. Langzamerhand groeit echter de aandacht voor de maatschappehjke en culturele context van het wonen: welke groepen mensen hebben wat voor soort interieurs? Wat voor opvattingen hebben ze over wonen en hoe kiezen ze een lifestyle? En: verandert zoiets onder invloed van maatschappelijke ontwikkelingen? Meer behanggericht zouden zulke vragen kunnen zijn: wat voor belang hechten bepaalde groepen mensen aan een puur esthetisch, versierend element als behang in hun woning? O f is behang wel een puur esthetisch verschijnsel? De tentoonsteUing is samengesteld door drie kunsthistorici en staat duidelijk in de kunsthistorische traditie. Hij is ingedeeld in twee opstellingen, één over de periode tot 1800 en één over die erna. De 'moderne' afdeling is opgebouwd rond een aantal stijlkamertjes die de klassieke opeenvolging van interieurstijlen laten zien: Biedermeier, _ƒ(« de siècle enzovoort, tot aan de kitsch uit jaren-zeventig toe. Dat khnkt erg leerzaam. En dat is het ook. Met overzichteHjke uitleg erbij worden behangsoorten, meubels, planten en ruimtegebruik per periode in hun samenhang getoond. R o n d de stijlkamers zijn verschillende soorten

(papier)behang te zien. De meestal zeer fraaie voorbeelden zijn hoofdzakehjk afkomstig uit de Utrechtse BehangcoUectie en de coUectie van de behangfirma Rath en Doodeheefver. Verder biedt de tentoonsteUing aandacht aan de ontwikkehng van het produktieproces van papieren behang en is er een keuze te zien uit de inzendingen voor een behang-ontwerpwedstrijd uit 1991.

Decorette D e afdeling zeventiende en achttiende eeuw is geordend naar materiaalsoort. In die periode was het aUeen voor rijke mensen weggelegd om hun muren te bedekken met versierende materialen. Papierbehang bestond al wel, maar was slechts één van de vele mogelijkheden. O p de tentoonsteUing zijn verschUlende soorten fraaie stoffen, tapijten en bewerkt leer voor aan de muur te zien.

ADVERTENTIE VOOR AFWASBAAR STRIPBEHANC.

Zo bezien is de kunsthistorische benadering van behang zo gek nog niet. Wie gewend is aan de veelgesmade laffe HoUandse behangetjes uit de decorette kijkt z'n ogen uit aan wat er aUemaal voor moois en bizars op de muur mogelijk is. Het metersbrede panoramabehang Eldorado, uit het midden van de negentiende eeuw, zweeft op de grens van

37

v u MAGAZINE APRIL 1992

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen