VU Magazine 1992 - pagina 362

hebt je voet bij het gaspedaal en j e schakelt met de versnellingspook. De computer vertaaltje handelingen in bewegingen over de weg. Vanonder de motorkap, die gevuld is met allerhande elektronica, klinkt het typische BMW-gebrom. De helm zelf is wat minder realistisch. Het is een zwaar ding, dat je in je bewegingen belemmert. Wierda is druk op zoek naar een lichter model en zolang hij die niet heeft gevonden vermindert hij de hinder die zijn proefpersonen ondervinden door een touw met een contragewicht. De meeste zorg baren de ledschermpjes. Wierda verontschuldigt zich tijdens mijn proefrit zo af en toe voor het tamelijk grofkorreUge beeld en voor het feit dat de beelden wat traag de bewegingen van mijn hoofd volgen. Bovendien moet hij zijn systeem nog vervolmaken door de bewegingen van het oog weer te geven op de beide led-schermpjes. De proefpersonen krijgen daarnaast de beschikking over een buitenspiegel en ze zullen het dashboard van de auto zien. Dan is de illusie datje in een auto rijdt compleet. Hoe je je ook wendt of keert, de computer volgt en biedt je de omgeving aan, die je verwacht. Wanneer je achterom kijkt zie je de straat waar je net doorheen reed, alleen wel van de andere kant.

Riskant

8 /U MA.GAZiNE -"XrcetR 1992

Zolang die verbeteringen nog niet zijn aangebracht, is de helm met ledschermpjes minder overtuigend dan de projectie van de beelden van de computer op een groot scherm voor de voorruit van de B M W . Met die veel eenvoudiger vorm van een virtuele omgeving had ik al eerder proefgereden en toen ik bijna werd aangereden door een wegpiraat die uit een zijweg kwam scheuren, schrok ik echt. Uiteraard gebeurden er geen ongelukken maar juist dat gebrek aan werkelijk gedrag kan riskant zijn. Je kunt het idee krijgen dat autorijden een vrijblijvende zaak is. Draai maar wat aan je stuur, wat maakt het uit. Dat de illusie van een primitieve virtuele omgeving als die het VSC biedt inderdaad blijft doorwerken, merkte ik toen ik achter het stuur van mijn eigen auto kroop. Even, heel even, had ik het gevoel dat ik rustig wat kon aanrommelen. Van dat idee hielpen mijn medewegge-

bruikers, intelligent of niet, me vervolgens snel weer af. Wierda onderkent het gevaar: "Wanneer we gaan werken met dit systeem, moeten we goed testen op •welke manier en hoelang de illusie doorwerkt. W e moeten ook weten wat er gebeurt met mensen die we door middel van de virtuele omgeving in levensbedreigende situaties brengen. Er overkomt ze lichamelijk natuurlijk niets, maar als je een paar dodelijke ongelukken achter elkaar denkt mee te maken, zou je daar angstig van kunnen worden. O o k dat houden we in de gaten."

MARCEL WIERDA MET DE HELM IN HANDEN"JE KUNT HET ZO GEK NIET BEDENKEN OF HET KOMT BINNEN HANDBEREIK "

lijkheid niet meer willen of kunnen zien. Waarom zou je iedere dag de confrontatie met de harde werkelijkheid zoeken, wanneer je alleen maar een helm op hoeft te zetten om op een heerlijk palmenstrand te vertoeven of in elke andere omgeving die je toevallig aanstaat? H o e zullen dictaturen omgaan met de mogelijkheden van virtuele omgevingen, die de weinig aantrekkelijke visioenen van Brave N e w Worid en 1984 nog te boven gaan?

Mistbank De nieuwe wereld van het VSC is een ideale omgeving voor wetenschappeHjk onderzoek. De omstandigheden zijn precies onder controle te houden, de gedragingen van de proefpersonen worden direct opgeslagen in de computer. Psycholoog Wierda heeft zowel belangstelling voor fundamentele vragen als voor de praktijk. Een fundamentele vraag is bijvoorbeeld, hoe wij de snelheid van een auto inschatten. Waar letten we op, hoe groot zijn de vergissingen die we maken? Wie die vraag kan beantwoorden, weet weer iets meer van de werking van de menselijke geest en kan met die kennis vervolgens proberen het verkeer veiliger te maken. Meer praktisch zijn de onderzoeken naar de reacties van automobiUsten die plotseling een zware mistbank inrijden. Een experiment is in de werkelijkheid moeilijk uitvoerbaar en zal, zacht gezegd, ethische problemen met zich meebrengen. Maar Wierda kan zonder veel moeite plotseling het zicht op de beeldschermpjes waziger maken en daar een paar geschrokken remmende voorliggers aan toevoegen. De proefpersoon zit veilig in de stilstaande B M W , maar vertoont de reacties die hij in de realiteit ook zou vertonen.

Rijliessen Rechtstreeks bruikbaar wordt de helm, wanneer je er rijlessen mee kan nemen. Met dat idee in het achterhoofd gaf de dienst Verkeerskunde van het Ministerie van Verkeer en Waterstaat dan ook een bijdrage in de kosten van de ontv/ikkeling van de virtuele omgeving.

Het zijn vragen die Wierda zo af en toe bezighouden. Hij realiseert zich dat de resultaten van zijn pionierswerk verkeerd gebruikt kunnen worden maar uiteindelijk is dat voor hem geen reden om te stoppen met het vervolmaken van zijn systeem. Zoals eigenlijk geen enkele onderzoeker die IS gegrepen door zijn onderwerp, te stoppen is. Met virtuele omgevingen is in principe mets mis. Het is de samenleving, wij met z'n allen, die zal moeten uitmaken hoe we de vele mogelijkheden ervan gaan benutten.

Wierda: "Momenteel moet ik nog hard werken aan het verbeteren van de technische kwaliteit, maar in de toekomst krijg je je eerste rijlessen via de computer met een helm op je hoofd. De computer toontje precies watje zou zien als je echt op de weg zat, kan je fouten een paar keer herhalen en kan je moeilijke situaties net zo lang laten oefenen tot je ze onder de knie hebt." "Een extra voordeel", vervolgt Wierda, "is datje kunt zien hoe een verkeerssituatie er in de ogen van je medeweggebruiker uitzag. Wat zag die fietser die je net gesneden hebt bijvoorbeeld? W e laten beginnende automobilisten dus niet langer op goed geluk wat rondrijden. Nee, we brengen ze voortdurend in situaties waarin ze wat kunnen leren. Voor alle zekerheid: de echte test of ie-

mand los vertrouwd is in het verkeer, komt pas op de weg."

Chirurgen Virtual reality is met alleen bruikbaar voor verkeerskundig onderzoek. In een speelbal m Engeland zag Wierda al een helm waarin een pnmitieve vorm van een virtuele omgeving aan de bezoekers werd aangeboden. De rij wachtenden was lang, al was Wierda niet onder de indruk van de technische kwaliteit van het gebodene. "Maar op den duur", zegt hij, "kan je er alles mee. The sky is the limit. Zeker nu er handschoenen ontwikkeld zijn, waarmee je een virtuele omgeving kunt 'voelen', waarmee je dingen m die omgeving kunt pakken en verplaatsen." Die handschoenen werken met drukverschillen, die bij je grijpende handen gemeen

worden en vervolgens de tegendruk van een voorwerp weer aan die hand doorgeven. Wierda: "Je kunt chirurgen op die manier leren snijden en dat vind ik wel een rustig idee eigenlijk. W a n neer je ook nog geur aan de omgeving toevoegt, wat m principe denkbaar IS, dan kan je er complete vakanties naar verre oorden mee beleven. Als je die geur flmk versterkt, zou je kunnen nabootsen hoe een hond de wereld ervaart. Geef je fantasie maar de ruimte, je kunt het zo gek niet bedenken of het komt binnen handbereik."

Palmenstrand In die ontwikkeling liggen gevaren verscholen. Verslaving aan 'virtual reality'. Manipulatie van mensen die het verschil tussen schijn en werkevu MAGAZINE OfCOeFR i992

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen