VU Magazine 1992 - pagina 248

5J

- De juffrouw wist ter wereld niets nieuwer dan spoorwegen, en "men zou er haar ook niet opkrijgen". -Ja maar, merkte Rietheuvel aan, in dat nieuwe ga je wel. Je hebt ommers wel gelezen van die Onderaardschen Schietblaasbalk? -Van die wat? vroeg de juffrouw, haar bril van den neus nemende, van die wat? -Wel van dien Onderaardschen Schietblaasbalk! riep de schipper, zoo hard als zijn verweerde stem gedoogde. Heerlijk hoor! Je hebt pijpen, buizen, kanalen, onderaardsche, weetje? 'k zei zegge van Amsterdam na Rotterdam, en vicie versie; dat zijn de twee grootste. N o u heb je dan ook korte, voor Halfweg, Haarlem, Leien,....dat begrijp je, na venant. -De juffrouw spitste de ooren en opende den mond.-Best; je komt in 't ketoor; je ziet een partij luiken in de vloer, met groote letters, beschilderd; al de plaatsen, weetje, die staan der op. Halfweg, Haarlem, Leien, allemaal. Je ziet een groote schaal hangen en een knecht in leverei, netjes as't hoort, der bij. Waar mot de juffrouw nou b.v. wezen? Zeg maar wat! Hier wachtte de verhaler op een antwoord, maar de juffrouw wist niet wat ze zeggen zou, en vreesde dat het heele verhaal een strik was om hare onnoozelheid te vangen. ^ . - N o u goed; as je 't dan maar weet. Ik zei maar zeggen: je mot te Rotterdam zijn. Je krijgt een kaartje. Best. Belieft u maar op de schaal te stappen. Hier kon de juffrouw zich niet bedwingen: O p de schaal, schipper? riep zij uit, en hare oogappels werden van verbazing zoo groot als tafelborden. Wat mot ik op de schaal doen? -Dat zei je hooren. U.E. wordt gewogen. Je bent nog al dikkig. Goed. Zoveel pond, zoveel kracht op de blaasbalk. Belieft u maar op dat luikie te gaan staan. Pof! je zakt in de grond. Ruut! daar ga je hoor! Je ziet niks niemandal as egyptische duisternis, 't Hoeft ook niet. Tien menuten! knip knap, gaan de veeren. Daar sta je weer in een ketoor; je denkt in 't zelfde? Mis! je bent te Rotterdam. Is 't waar of niet, PIET? O p dit beroep antwoordt de aangesprokene, die als knecht met de Motttige vaart, niet anders dan door het hoofd te schudden en een pruimpje te nemen. -Piet wordt er Weger bij, vervolgt de schipper: je kunt er de teekening van zien; 't zou al lang ingevoerd wezen, me Ueve juffrouw! maar 't het motten wachten totdat die wij e mouwen uit de mode waren. "^

Badkuip

26

Nicolaas Beets schrijft dit opstel in 1840, enkele maanden nadat de spoorlijn van Amsterdam naar Haarlem feestehjk is geopend, en als begonnen is aan het doortrekken van de Hjn richting Den Haag en Rotterdam. Een kwarteeuw later, december 1865, herinnert Beets zich de trekschuitschipper als hem de Illustrated London News van 18 n o vember van dat jaar onder ogen komt. Wat hij daarin leest, geeft hem de overtuiging dat de bejaarde, dan bij zijn dochter in Leiden ingetrokken schipper een genie moet zijn geweest. Hij schrijft een opgetogen 'Brief van Hüdebrand aan schipper Rietheuvel', als slotstuk opgenomen in de Camera Obscura. Wat is het geval? Tot zijn verbazing las Beets over de opening in Londen van een pneumatic despatch tube.

VU MAGAZINE JUNI 1 9 9 2

•initty

's:

^'-^U'

'/ /y

M Ui

DE PRENT UIT DE ILLUSTRATED LONDON NEWS VAN 18 NOVEMBER 1865, DIE NICOi VOORTBEWOGEN VOERTUIG UIT 1865, DAT TE ZIEN IS IN HET BRITSE SPOORWEGMU [TS ONDE. OGEN KWAM EN HEM EEN OREN BRIEF DEED SCHRIJVEN NAAR TREKSCHUITSCHIPPER ^fm^EUV^ifEEN

Vooral de tekening trok zijn aandacht: een forse badkuip, waarin twee heren, rolt op spoorwielen uit een tunneltje. Direct erachter komt nog zo'n geval te voorschijn. Een schare heren met hoge hoeden ziet belangstellend toe. De tekening lijkt op een illustratie uit een roman van Jules Verne, maar berust niet op fantasie. De voorstelling beeldt, blijkens het artikel, de plechtige opening uit van een bijna drie kilometer lange pneumatische transportlijn van Euston-station naar het hoofdpostkantoor in London-city. Het ondergrondse baantje is ontworpen voor postzakken en andere goederen, maar bij de openingsplechtigheid blijken de aanwezigen er zin in te krijgen om er zelf ook een ritje in te maken. De Hertog van Buckingham, voorzitter van de Pneumatic Despatch Company, stapt als eerste in en dan wil iedereen wel eens in een ondergrondse pijp vervoerd worden. Ds. Beets is verrukt. Wat trekschuitschipper Biesheuvel bedacht, wordt in Londen al gerealiseerd! Dat het in de Camera Obscura beschreven voertuig echt heeft bestaan, geloofde ik overigens pas toen ik vorig jaar, in het Britse spoorwegmuseum in York, een origineel exemplaar ervan aantrof. Bijzonderheden werden er niet bij verstrekt. Er hing aUeen een slordig kaartje aan de roodgeschilderde ijzeren v/agen, met de tekst: "Pneumatic Dispatch Company Atmospheric Railcar. From: Bruce Castle Museum tot Railway Museum York." Het geval was een van de vindingen van de Britse ingeni-

eur CE. Rammell, die honderddertig jaar geleden druk expenmenteerde met pneumatische tremen. Bladerend in The London Illustrated News bleek me dat hij eenjaar eerder, m 1864, ook al een pneumatische ondergrondse voor personenvervoer had gebouwd onder het park bij Crystal Palace. Met een snelheid van veertig küometer per uur werd een gewoon spoornjtuig door een 548 m lange tunnel geblazen en weer teruggezogen. The Illustrated London News pubHceerde een tekening van dit experiment. Het tremrijtuig van de Great Western Railway was voorzien van een elastische boord, bestaande uit een ring van borstels, die precies m de dne meter hoge, bakstenen tunnel pasten. Een kolossaal scheprad van 6,70 diameter, aangedreven door een stoommachine naast het vertrekstation, wekte de vereiste wind op. Het reed plezieriger dan m een gewone spoortrein, meldde de Illustrated London News.

Attracties Deze geruststeUing was begrijpelijk. Tot op de dag van vandaag blijkt ondergronds vervoer weerstanden op te roepen bij wie er nog geen gebruik van maakt. "Het potentieel voor het personenvervoer verdient thans een meer diepgaande evaluatie", concludeert de haalbaarheidsstudie van vongjaar. "Hierbij dient ook aandacht

EXZ^Z^PNTMATISCH

geschonken te worden aan psychologische aspecten inzake het reizen met H S T T . " Dat deze aanbeveUng met overbodig is, bewees minister Maij-Weggen al. O p 24 maart keerde de minister van Verkeer en Waterstaat zich tegen het idee onder de grond te moeten reizen. "Volgens haar voelen treinreizigers er mets voor eerst met een Hft naar beneden te m o e ten om vervolgens lange tijd onder de grond door te brengen", ( N R C Handelsblad 25 maart '92), "zonder naar buiten te kunnen kijken." ( T r o u w 25 maart '92) Gewoonlijk blijken na een feestelijke opemng, ondergrondse vervoerssystemen echter attracties te worden voor oud en jong, en statussymbolen voor stad en land. Egypte blaakt thans van trots vanwege zijn meuwe metro m Cairo, en Japan op zijn m 1988 geopende 54 kilometer lange spoortunnel onder de straat van Tsugaru O o k wie mets m Engeland te zoeken heeft, wil straks door de Kanaaltunnel. Als een feesttrem vol autoriteiten tenminste eerst heeft bewezen dat men een reis door een vijftig kilometer lange onderzeese pijp kan overieven. Wie weet mag Maij-Weggen mee.

1 De student Beets meende dat de schipper Rietheuvel heette, maar deze naam is ofWel door hem verzonnen, of hij vergist zich De naam Rietheuvel is niet bekend; wel leefden er in de Haarlemmermeerpolder vele Biesheuvels. 2 Hüdebrand: Camera Obscura, 30e druk. Volksuitgaaf 1919, pag. 320.

27 vu AAAGAZINE JUNI 1 9 9 2

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen