VU Magazine 1992 - pagina 450

W N T helemaal met computers gemaakt zou worden, dat de redacteur zou werken met een database, waarin aUe citaten met bijvoorbeeld 'winkelerwtje', verzameld zouden zijn. Maar dat is niet zo. O p het bureau van R o b Tempelaars staan een stuk of twintig bakken met kaartjes. O p die kaartjes staan citaten met het woord 'wreken' erin, de vindplaats staat er bij. De kaartjes zijn geordend op grond van de verschülende betekenissen van het woord 'wreken'. is het leuke van mijn werk: je komt dagelijks dingen tegen die je niet wist. Een zeekurk is een 'tot de p o liepen gerekend beestje waarvan men vroeger zei dat het een worm was'. Zo ben ik gekomen tot mijn definitie." In het W N T komt te staan; zeeraderdiertje (nat. his.), zeker tot de famihe der zeekurken (Alcyonidae) of kurkpoHepen behoorend, met twee 'radertjes' uitgerust soort neteldiertje (Alcyonium stellatum), dat oudt. tot de wormen werd gerekend. Vgl. ook...

8

Tempelaars: "Wat het vervelendst is aan dit werk? Datje er soms niet helemaal uitkomt. Vanochtend bijvoorbeeld, deed ik ook nog even het woord 'zeeraaf. AUe woordenboeken van de zestiende tot de negentiende eeuw geven de betekenis 'aalscholver'. Maar, uit de bron van het woord 'zeeraaf bHjkt dat dit beest een blauwe bek heeft, en een aalscholver heeft een zwarte bek. Dan m o e t j e veel zoekwerk verrichten. Is het een neushoomvogel? Ik kwam tot de conclusie dat allerlei verschillende vogels 'zeeraaf werden genoemd. Dat is niet erg bevredigend." Als je niet echt geïnteresseerd bent in biologie Hjkt het me moeüijk om je dagenlang te verdiepen in allerlei obscure beestjes. R o b Tempelaars vertelt dat er inderdaad voorkeuren bestaan onder de redacteuren voor bepaalde woorden, en aversies tegen andere begrippen. "Iemand wil dan bijvoorbeeld het woord 'ziel' niet doen omdat hij geen reHgieuze achtergrond heeft." Komen alle woorden in het WNT, ook als ze maar in één bron gevonden zijn'? "Nee, als je maar één keer het woord 'wirrkelerwtje' tegenkomt, neem je het niet op." Wat is een uAnkelerwtje? "Dat is niets, dat verzon ik als voorbeeld." Ik had stellig verwacht dat het

v u MAGAZINE DEOWBER 1W2

Winkelhaak "In deze bak zitten aUe citaten waarin 'wreken' voorkomt zonder object, zoals in 'God wreect al eest lanck', de straf van God komt nog wel, betekent dat. Andere bakken gaan over 'iemand wreken' of 'wreken met een voorzetsel'. Lees dit citaat eens, uit het 'Boeck der Kuskens' uit de zestiende eeuw." 'Eenparich kussen (Hef) steeds mij niet greijen kan, Geeft ghij mij kuskens vet, zulck kussen moet ie prijzen. N u deez' oic drooch somwijl zijn niet te wreken tian. En hebben dick den brandt in menichs hart

doen rijzen.' Tempelaars: "Heb je door wat 'wreken' hier betekent? '"Niet te versmaden'," verklapt hij, terwijl ik nog zit na te denken.

Dan is er nog een bak met taalkundige informatie over 'wreken', een bak met informatie uit oude v/oordenboeken en een bak met citaten uit dialecten. "In dialecten leeft een verouderde betekenis van een woord vaak nog voort", legt Tempelaars uit. Een voorbeeld? 'Winkelen' betekende vroeger ook 'wentelen'. Een vrij recent Vlaams citaat luidt: 'De honden winkelen in 't gras, de verkens in 't sHjk'. In het woord 'winkelhaak' vind je nog terug dat 'winkel' vroeger 'hoek' of 'bocht' betekende." In de bibHotheek van de citatenverzamelaars, een prachtige collectie boekv/erken uit vorige eeuv/en, oude bijbels, spreekwoordenboeken, logboeken, bekijk ik het W N T . "Kunt gij een bepaald woord niet vinden, bemerkt gij tekortkomingen of vergissingen, hebt gij bepaalde wenschen betreffende het Woordenboek der Nederlandsche Taal, schrijf dan aan..." begint iedere aflevering. O m consequent te zijn is het hele W N T gespeld volgens de regels van De Vries en Te Winkel, uit 1865. "Inderdaad", zegt Tempelaars, "in persoonHjke briefjes gebruik ik ook vaak per ongeluk die oude spelling.

"Bekijk het artikel over 'wijd' maar eens, daar b e n ik niet erg tevreden over", adviseert hij. " E n kijk eens naar 'w^ijf, dat is heel aardig o m te lezen."

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen