VU Magazine 1992 - pagina 327

Ik ben geen filosoof, maar was een hoogleraar in de filosofie^ dat wil zeggen een ambtenaar. Een filosoof is een vrije geest, een professor heeft een agenda en een pensioen. ^^ reedschapskistje van de wetenschappeHjk onderzoeker beter dan dat van de tovenaar. Maar wie persoonlijke bijstand wil, kan zijn toevlucht zoeken tot astrologie, weUicht gecombineerd met psychologie. Wat mij in het geval van de astrologie altijd interesseerde was de geringe steekhoudendheid van de bezwaren. Er waren ooit zestig wetenschapsbeoefenaren, onder wie vele Nobelprijswinnaars, die een manifest ondertekenden waarin astrologie als flauwekul werd bestempeld. De BBC interviewde Konrad Lorenz, iemand die ik zeer bewonder. Hij zei helemaal niets van astrologie te weten maar het manifest te hebben ondertekend omdat een vriend zei dat hij dat moest doen. "Zo gaan wetenschappers te werk wanneer ze in aanraking komen met iets wat hen niet b e valt. Ze denken absoluut niet wetenschappelijk meer, maar zitten vol vooroordelen. Mensen denken dat wetenschappers objectief zijn, maar in het geval van de astrologie toonden ze zich volstrekt onkundig. Niet dat ik zelf zo vreseHjk enthousiast ben over astrologie, eerlijk gezegd vind ik het meestal stomvervelend. Maar het valt niet te ontkennen dat de sterren invloed hebben op het leven op aarde. Aan de andere kant zul je mij niet horen zeggen dat de astrologie het uitbreken van een oorlog net zo goed kan voorspellen als een inlichtingendienst. Maar ja," zegt Feyerabend met een grijns die moeiteloos sardonisch genoemd kan worden, "ook die is daar niet erg goed in." I

Is het streven naar objectiviteit in de wetenschap toch niet prijzenswaardig, hoezeer individuele wetenschappers daar zelf ook de hand mee lichten? "In de antropologie heeft men ooit het doel gehad om zeer objectief te zijn. M e n streefde naar zuiverheid, de gehanteerde methode mocht de resultaten van het onderzoek niet beïnvloeden. Dus gaven antropologen aan een tweetahge informant zogenaamd objectieve vragen. D e leden van de stam lachten zich te pletter. Bij hun antwoorden hadden ze twee versies: een voor die gekke buitenlanders en een voor eigen gebruik. Maar wanneer je als antropoloog voor lange tijd bij een stam intrekt, verandert dat de hele zaak. Je moet als onderzoeker zelf zien uit te vinden hoe te werk te gaan; dat kan alleen

door middel van vallen en opstaan. Je kunt van tevoren niet weten dat een vragenhjst totaal verkeerde antwoorden oplevert. Een goede methode vind j e alleen tijdens het onderzoeksproces, niet ervoor; je kunt van tevoren bedachte gestandaardiseerde procedures niet bhndehngs gaan toepassen. "Dat gepraat over objectiviteit en non-interventie in vreemde culturen vind ik maar onzin. Als je andere culturen niet wüt verstoren moet j e überhaupt geen onderzoek doen; iedere vorm van contact tast in wezen de authentieke cultuur aan. Maar ik vind het niet reahstisch om j e als onderzoeker daardoor te laten weerhouden, omdat alle culturen met elkaar interacteren; iedere stam heeft tegenwoordig wel een televisietoestel. Dat gepraat over een zuivere, o b jectieve methode is allemaal zo ver verwijderd van de reahteit. "Het idee dat wetenschappehjke kennis superieur zou zijn op grond van haar objectiviteit, vind ik flauwekul. D e wetenschap vormt helemaal geen doorzichtige eenheid. Wetenschap is een circus: hier heb je de olifanten, ginds de trapeze-act, vervolgens komen de goochelaars en dan heb j e ook nog de clowns. En bovendien vind ik die verondersteUing van superioriteit nogal laatdunkend ten opzichte van andere culturen waarin geen wetenschap bestaat. Zelfs zogenaamd primitieve culturen, beschikken over een aanzienhjke hoeveelheid kennis, met name van de natuur, die ze nodig hebben om te kunnen overleven." H

U bent altijd heel fel over het twintigsteeeuwse rationalisme, vooral dat van Popper, maar u bewondert daarentegen weer achttiende-eeuwse rationalisten als Voltaire, Diderot, Lessing en Heine. Wat is voor u het verschil? "Rationalisme is bewonderenswaardig, zolang het maar geen dogma wordt. Het is een kathedraal van het denken; heel voortreffelijk aUemaal, zolang mensen maar niet gaan denken dat ze in die kathedraal moeten bidden. Dat is minder voortreflïelijk. Iemand als Diderot was totaal anders dan de hedendaagse kritische rationalisten. In de periode van de Verhchting waren er heel veel mensen die zeiden dat die inheemse stammen zo anders waren, dat je voorzichtig moest zijn in j e oordeel. Er zijn zoveel verschillende vormen van rationaHsme. Iemand als Lessing was altijd bereid om voorgeschreven regels te veranderen. Dat is een vorm van rationalisme die mij aanspreekt. O o k bewonder ik hem om zijn tolerantie en humaniteit. Voltaire kruidde zijn rationahsme met grappen, met veel gevoel voor humor. H u m o r schept afstand, het heeft iets relativerends; j e hoeft datgene waar je je mee bezighoudt en w a t j e bewondert, niet meer zo dodehjk serieus te nemen. Aan de andere kant had Voltaire bepaalde antisemitische opvattingen, net als David Hume racistische denkbeelden had. Ik wil zulke mensen daarom niet veroordelen, maar ik noem het om te laten zien hoe complex de dingen zijn."

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen