VU Magazine 1992 - pagina 461

Het geheim v a n de grijze massa

zoiets abstracts als een menselijke 'ziel', hebben een realistischer kijk op de hersenen als een tastbaar en verklaarbaar mechanisme van vlees en bloed, bij voortduring vertroebeld. Bijgevolg ontbreekt het ons aan verbeeldingskracht en voorstellingsvermogen wanneer wij het denkende brein proberen te begrijpen en te verklaren. Dat laatste is althans de stelling van William H. Calvin. Deze 53-jarige Amerikaanse neurofysioloog en -bioloog — verbonden aan de University of Washington in Seattle — wordt gerekend tot de voorhoede van de cognitieve natuurwetenschappen. Hij heeft zich gespecialiseerd in het zoeken naar een mechanistische onderbouwing van het ruim honderd jaar geleden, door William James en Paul Saurian ontwikkelde 'Mentaal darwinisme'. Darwins theorie van de natuurlijke selectie, zo meenden deze beide heren, kan eveneens de werking van de geest verklaren. Gedachten schieten als paddestoelen in het wilde weg op, worden geëvalueerd en vervolgens geselecteerd dan wel verworpen. Door dit voortdurende, zich in het onderbewustzijn voltrekkende proces van selectie en herhaling, wordt het denken uiteindelijk logisch en efficiënt. Wat James en Souriau misten was een concrete verklaring van de wijze waarop de hersenen dit proces puur technisch-mechanisch volvoeren. Calvin, die voortbouwt op het mentaal darwinistische gedachtengoed van deze twee voorlopers, maakt gebruik van de pas in de laatste drie decennia sterk toegenomen kennis van de structuur van de hersenen, om die organische basis alsnog te leveren.

Denken over denken levert soms duizelingwekkende gedachten op die bij nader inzien doodlopende wegen dan wel vicieuze cirkels blijken te zijn; vervreemdende ervaringen waarvan de herkomst onbekend is. Zullen we er ooit achter komen w^aarom het menselijk brein denkt zoals het denkt? Als het aan de Amerikaanse neurobioloog en -fysioloog William H. Calvin ligt wel. Volgens hem vormen de hersenen een Darwin-machine; een versneld w^erkend evolutie-apparaat dat zijn ontstaan dankt aan de jachttechniek van onze verre voorouders. "Hoogste tijd voor wat grootse gedachten."

18 aoMm

GertJ. Peelen 1592

ogito, ergo sum: ik denk, dus ik besta. Tegen deze grondstelling van de Franse filosoof i?.e«é Descartes, valt niets in te brengen (behalve vv'ellicht dat daarmee het omgekeerde niet automatisch ook altijd waar is). Maar zij zadelt de mens wel op met een probleem waarmee — naar althans algemeen wordt aangenomen — de homo sapiens als enig levend wezen op aarde te kampen heeft: het zelfbewustzijn. Soms is denken over denken zelfs ronduit frustrerend. De hersenen lijken voortdurend aan zichzelf te ontsnappen; de werking van het menselijk brem is zo'n beetje het al-

Cerebrale

lerlaatst mysterie dat nog om een rationeel wetenschappelijke verklaring vraagt, maar de oplossing van dit raadsel lijkt, tartend als een wijkende horizon, haast per definitie ongrijpbaar.

Mentaal

darv/'misme

Volgens sommigen is deze onmacht de schuld van dezelfde Descartes die de mens aan zijn zelfbewuste grondregel hielp. Hij is namelijk ook de geestelijke vader van het onderscheid tussen hchaam en geest. Dit Cartesiaanse dualisme en het bijbehorend postulaat van het bestaan van

symfonie

"What's the use of being smart? Een hoog ontwikkeld brein als het onze is, evolutionair gezien, bepaald met eflïciënt: het kost een hoop bloed en veel extra energie. So why all this intellectual overkill?" Calvin - drukke das, open gezicht, waarbij het kalen van de schedel gedistingeerd gecompenseerd is door een dichte, grijze baardgroei - gooit het hoofd uitdagend in de nek en lanceert daarmee in één vloeiende beweging zijn op het hoge voorhoofd geplaatste leesbril die vervolgens kletterend ter aarde stort. Onderdrukt gelach. Inderdaad, zo'n meesterbrein is ook niet alles... Op uitnodiging van de Rijksuniversiteit aldaar is hij naar Groningen gekomen om te spreken in een lezingencyclus, te verzorgen door — in het prospectus als "tegendraads" omschreven — bekende hedendaagse geleerden. Zijn komst naar Nederland komt, in promotioneel opzicht, bovendien mooi uit: nog slechts enkele maanden geleden verscheen de Nederlandse vertaling van zijn uit 1989 stammende 'The Cerebral Symphony'. 'De cerebrale symfonie' dus, zoals de Nederlandse titel luidt, met daaronder als nadere aanduiding: 'Beschouwingen aan zee over de structuur van het bewustzijn'.

1 9

vu MAGAZINE

rf.cwm. 1592

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen