VU Magazine 1992 - pagina 279

^ ^Natuurlijk waven het hypocrieten, dat zijn we aHentaal. Sociaal leven is niet mogelijk zonder leugens. ^^

ste hand aan het derde deel, dat over die andere grote Freudiaanse drift zal handelen, de agressie. Het idee voor 'The Bourgeois Experience' ontstond toen Gay materiaal verzamelde voor een boek over avantgardistische kunstenaars: van Stendhal en Flaubert tot Cézanne en Thomas Mann. Het trof hem toen dat de levens van deze groten overvloedig gedocumenteerd waren, maar dat er over "de slachtoffers van de avantgarde", de bourgeoisie, bijna niets te vinden was. Zijn collega's die sociale geschiedenis schreven, deden weinig om die leemte te vullen: zij boekten succes met studies over boeren, ("hoe ongeletterder, hoe beter"), de arbeidersklasse en revoluties. Had iemand hem overigens op dat moment gezegd dat het mogelijk was om over het liefdesleven van de bourgeoisie te schrijven, dan had hij dat niet geloofd. Daar waren immers nauwelijks getuigenissen van te vinden. Dat veranderde toen zijn vrouw op een ochtend van haar werk in het archief in N e w Haven thuiskwam met een stuk uit het dagboek van Mabel Loomis Todd, een getrouwde vrouw die een verhouding had met de - eveneens getrouwde - broer van de dichteres Emily Dickinson en in haar dagboek openhartig schreef over de bevrediging die ze vond in de armen van haar echtgenoot en haar minnaar. Dat strookte niet met het gangbare beeld van de vrouwen uit die tijd: het ongeremde Hefdesleven van Mabel had niets Victoriaans. Gay: "Mabel Loomis Todd was een figuur van ondergeschikt belang in de geschiedenis van de Amerikaanse hteratuur. In de geschiedenis van de seksualiteit was ze een nobody. Ik wist toen nog niet of ze een uitzondering was, maar dat was ze niet. In bibliotheken en archieven in Europa vond ik nog meer getuigen." Mabel, ontdekte Gay, was niet uitzonderlijk door haar gevoelens en ervaringen, maar doordat ze er zo openhartig en helder over schreef "Het merendeel van haar tijdgenoten bewaarde een decent stilzwijgen over seksualiteit. Die passie voor privacy, aldus Gay, dwingt de historicus tussen de regels te lezen en met behulp van Freuds analytische technieken een getuigenis te ontlokken aan brieven en dagboeken. Het portret dat daaruit oprijst, door Gay geschilderd met veel inlevingsvermogen en duidelijke sympathie, is lang zo preuts en geremd

niet als de bekende karikatuur van de Victoriaanse dames, die zelfs de aanblik van een naakte pianopoot niet konden verdragen. O o k menig specialist uit de negentiende eeuw geloofde dat vrouwen geen, of sterk onderdrukte seksuele verlangens bezaten. •

Onder de negentiende-eeuwse seksuologen die het bij het verkeerde eind hadden, noemt u ook Sigmund Freud. Die kreeg de slachtoffers van de Victoriaanse cultuur op zijn sofa en concludeerde overhaast dat het treurig gesteld was met het liefdesleven van al zijn medeburgers. "Ik denk dat hij de onderdrukking en de frigiditeit van vrouwen overdrijft. Als cultuurhistoricus zit hij ernaast, wat niet betekent dat zijn theorie niet klopte. Ik wil ook niet zeggen dat hij het volkomen mis had. Anderen wel, zoals dr. Otto Adler, die had het op een spectaculaire manier mis. Hij meldt dat hij vijftien vrouwen heeft onderzocht die zouden lijden aan seksuele gevoelloosheid. Twee van hen krijgen een orgasme op zijn onderzoekstafel, wat hij onschuldig vermeldt in zijn rapport, zonder de conclusie te trekken dat ze in staat zijn tot seksuele opwinding." m

Hypocrisie is bijna synoniem met de bourgeoisie uit de vorige eeuw. De dubbele moraal: thuis een nette burgerman zijn en in het geniep prostituees bezoeken. U bent het daar niet mee eens. Waarom niet? "Als je aanneemt dat dit de belangrijkste karaktertrek is van de bourgeoisie, zoals zo veel m e n sen doen, dan is dat een karikatuur. Natuurlijk waren het hypocrieten, dat zijn we allemaal. Sociaal leven is niet mogelijk zonder leugens. H e t ging mij erom te zeggen dat preutsheid en hypocrisie de negentiende-eeuwse bourgeoisie niet uitputtend karakteriseren. Ik zeg niet dat aUe anderen het bij het verkeerde eind hadden. Ik zeg wel dat het beeld van de bourgeoisie vollediger en gecompliceerder moet worden gemaakt. Het is niet rechtvaardig om te zeggen dat iedere getrouwde man een maïtresse en prostituees nodig had om het seksuele genot te vinden dat zijn vrouw hem niet schonk. "Veel van wat gezegd is over de Victorianen kan wel worden gestaafd in individuele gevallen. Er veranderde ook veel in de eeuw zelf: wat iemand kon zeggen in 1820, kon hij niet zeggen in 1860, en weer wel in 1880. O m een voorbeeld te noemen: in de eerste editie van Dickens' 'Oliver Twist' noemt Dickens Nancy in de inleiding een prostituee. In de tweede editie gebruikt hij dat woord niet; maar in beide edities kun je het boek lezen en Nancy zien als een ongelukkig schepsel waarvan je niet te weten komt hoe ze de kost verdient. Veel van wat de critici van de eeuw zeiden is terecht." Het derde deel van 'The Bourgeois Experience', over agressie, zal openen met een beschouwing over de Mensur, de gewelddadige

13

vu MAGAZINE JUL/AUG 1992

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen